BOLALARDA QALQONSIMON BEZ GARMONLARI YETISHMOVCHILIGINING NEYROPSIXIK RIVOJLANISHGA TA`SIRI.
Keywords:
Kalit so'zlar: bolalar, gipotireoz, qalqonsimon bez gormonlari, neyropsixik rivojlanish, markaziy asab tizimi, kognitiv funksiyalar., Key words: children, hypothyroidism, thyroid hormones, neuropsychological development, central nervous system, cognitive functions., Ключевые слова: дети, гипотиреоз, гормоны щитовидной железы, нейропсихическое развитие, центральная нервная система, когнитивные функции.Abstract
Bolalarda qalqonsimon bez gormonlari yetishmovchiligi (gipotireoz) markaziy asab tizimining morfofunksional yetilishiga salbiy ta'sir ko'rsatadigan muhim endokrin patologiyalardan biridir [1, 2]. Qalqonsimon bez gormonlari — tiroksin (T4) va triyodtironin (T3) — embrional va postnatal davrlarda miya rivojlanishi, neyronlarning migratsiyasi, mielinizatsiya jarayoni, sinaptik aloqalarning shakllanishi hamda neyrotransmitter tizimlarining yetilishi uchun muhim ahamiyatga ega [2, 3]. Ushbu gormonlar yetishmovchiligi ayniqsa erta yosh davrida yuzaga kelganda, bolaning kognitiv funksiyalari, nutq rivoji, diqqat-e'tibor, xotira, intellektual salohiyati va emotsional-hulqiy holatida chuqur va qaytmas o'zgarishlarga olib kelishi mumkin [1, 3, 4].
Thyroid hormone deficiency in children (hypothyroidism) is one of the most significant endocrine disorders adversely affecting the morphofunctional development of the central nervous system [1, 2]. Thyroid hormones — thyroxine (T4) and triiodothyronine (T3) — play a crucial role in brain development during both prenatal and postnatal periods, influencing neuronal migration, myelination, synaptogenesis, and maturation of neurotransmitter systems [2, 3]. Deficiency of these hormones, particularly in early childhood, may lead to profound and often irreversible impairments in cognitive functions, speech development, attention, memory, intellectual capacity, and emotional-behavioral regulation [1, 3, 4].
Дефицит гормонов щитовидной железы у детей (гипотиреоз) является одной из наиболее значимых эндокринных патологий, оказывающих неблагоприятное влияние на морфофункциональное развитие центральной нервной системы [1, 2]. Гормоны щитовидной железы — тироксин (T4) и трийодтиронин (T3) — играют ключевую роль в процессах развития головного мозга в пренатальном и постнатальном периодах, включая миграцию нейронов, миелинизацию, формирование синаптических связей и созревание нейромедиаторных систем [2, 3]. Их дефицит, особенно в раннем возрасте, может привести к выраженным и необратимым нарушениям когнитивных функций, речевого развития, внимания, памяти, интеллектуальных способностей и эмоционально-поведенческой сферы [1, 3, 4].