NUKLEIN KISLOTALARINING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI
Keywords:
Kalit so‘zlar:Nuklein kislotalar, DNK, RNK, gen terapiyasi, mRNK vaktsinalari, antisens oligonukleotidlar, siRNK, CRISPR-Cas9, lipid nanopartikullar, GalNAc konjugatsiyasi, irsiy kasalliklar, saraton terapiyasi, aniq tibbiyot, nuklein kislotali dori-darmonlar.Abstract
Nuklein kislotalar (DNK va RNK) tibbiyotda genetik axborotni saqlash, uzatish va ifodalashning asosiy vositasi sifatida muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqola nuklein kislotalarga asoslangan terapiyalar – gen tahrirlash (CRISPR), mRNK vaktsinalari, antisens oligonukleotidlar (ASO), siRNK va aptamerlarning rivojlanishini ko‘rib chiqadi. So‘nggi yillarda, xususan, COVID-19 pandemiyasi mRNK texnologiyasining muvaffaqiyatini namoyish etdi, shuningdek, 2024–2025 yillarda bir qancha oligonukleotid dori-darmonlari (imetelstat, olezarsen, fitusiran va boshqalar) FDA tomonidan tasdiqlandi. Maqola ushbu texnologiyalarning afzalliklari, yetkazib berish muammolari, kimyoviy modifikatsiyalar va kelajak istiqbollarini tahlil qiladi. Nuklein kislotali terapiyalar noyob irsiy kasalliklar, saraton, metabolik buzilishlar va infeksiyalarga qarshi kurashda aniq tibbiyotning yangi davrini ochmoqda.
