AJRATUVCHI VA DAVOLOVCHI TAGLIKLAR
Keywords:
Kalit so’zlar. ajratuvchi tagliklar, davolovchi tagliklar, kaltsiy gidroksid, pulpa himoyasi, liner va base, shisha ionomer, sink oksid evgenol, bioinduktivlik, antibakterial ta'sir, chuqur karies, Ключевые слова. изолирующие подкладки, лечебные подкладки, гидроксид кальция, защита пульпы, лайнер и база, стеклоиономер, цинк-оксид-эвгенол, биоактивность, антибактериальное действие, глубокий кариес, Keywords: protective liners, therapeutic liners, calcium hydroxide, pulp protection, liner and base, glass ionomer, zinc oxide eugenol, bioinductivity, antibacterial effect, deep cariesAbstract
Annotatsiya. Stomatologiyada ajratuvchi va davolovchi tagliklar (liner va base) karies davolashda muhim o'rin tutadi. Ajratuvchi tagliklar (masalan, shisha ionomer sementlar, sink polikarboksilat sement yoki yupqa qatlamli materiallar) dentinning ochiq tub va devorlarini doimiy plomba materiallaridan (kompozit, amalgam) izolyatsiya qiladi, kimyoviy irritatsiya, mikro oqish va bakterial penetratsiyani oldini oladi, shuningdek, termal va mexanik himoyani ta'minlaydi. Davolovchi tagliklar esa (kaltsiy gidroksid asosidagi, nur bilan qattiqlashuvchi yoki resin-modifikatsiyalangan turlar) pulpa to'qimalariga terapevtik ta'sir ko'rsatadi: gidroksil ionlari orqali yuqori pH (11–12,5) yaratib, antimikrob faollik namoyon etadi, odontoblastlarni rag'batlantirib, reparativ va ikkilamchi dentin hosil bo'lishini stimulyatsiya qiladi, yallig'lanishni kamaytiradi va pulpa regeneratsiyasini qo'llab-quvvatlaydi. Chuqur kariesda davolovchi taglik pulpa shoxiga yaqin joylashtiriladi, uning ustidan ajratuvchi taglik qo'yiladi va shundan keyin doimiy plomba surtiladi. Zamonaviy materiallar (RMGI, light-cured Ca(OH)₂) eruvchanlikni kamaytirgan, yopishqoqlik va bioinduktivlikni oshirgan holda klinik muvaffaqiyatni yaxshilaydi. Ushbu tagliklarning to'g'ri qo'llanilishi postoperativ sezuvchanlikni pasaytiradi, pulpa salomatligini saqlaydi va restavratsiyaning uzoq muddatli barqarorligini ta'minlaydi.
Аннотация. В стоматологии изолирующие и лечебные подкладки (liners и bases) играют важную роль в лечении кариеса. Изолирующие подкладки (например, стеклоиономерные цементы, цинк-поликарбоксилатный цемент или тонкослойные материалы) изолируют открытые дентинные стенки и дно полости от постоянных пломбировочных материалов (композит, амальгама), предотвращают химическое раздражение, микропротекание и бактериальное проникновение, а также обеспечивают термическую и механическую защиту. Лечебные подкладки (на основе гидроксида кальция, светоотверждаемые или резин-модифицированные виды) оказывают терапевтическое действие на пульпу: создают высокий pH (11–12,5) за счёт гидроксильных ионов, проявляют антимикробную активность, стимулируют одонтобласты, способствуют образованию репаративного и вторичного дентина, уменьшают воспаление и поддерживают регенерацию пульпы. При глубоком кариесе лечебную подкладку размещают близко к рогу пульпы, поверх неё укладывают изолирующую подкладку, а затем наносят постоянную пломбу. Современные материалы (RMGI, светоотверждаемый Ca(OH)₂) уменьшают растворимость, повышают адгезию и биоактивность, что значительно улучшает клинический успех. Правильное применение этих подкладок снижает послеоперационную чувствительность, сохраняет здоровье пульпы и обеспечивает долговременную стабильность реставрации.
Abstract. In dentistry, protective (insulating) and therapeutic liners and bases play an important role in caries treatment. Protective liners (e.g., glass ionomer cements, zinc polycarboxylate cement, or thin-layer materials) isolate exposed dentin floors and walls from permanent restorative materials (composite, amalgam), preventing chemical irritation, microleakage, and bacterial penetration, while also providing thermal and mechanical protection. Therapeutic liners (calcium hydroxide-based, light-cured, or resin-modified varieties) exert a therapeutic effect on pulp tissue: they create a high pH (11–12.5) through hydroxyl ions, exhibit antimicrobial activity, stimulate odontoblasts, promote the formation of reparative and secondary dentin, reduce inflammation, and support pulp regeneration. In deep caries, the therapeutic liner is placed close to the pulp horn, covered with a protective liner, and then the permanent restoration is applied. Modern materials (RMGI, light-cured Ca(OH)₂) reduce solubility, improve adhesion and bioinductivity, thereby enhancing clinical success. Proper application of these liners reduces postoperative sensitivity, preserves pulp vitality, and ensures long-term restoration stability.