ROTORLI MASHINALAR VALLARI TEBRANISH DINAMIKASINI IKKI QAVATLI KOMPOZIT DEMPFERLI TAYANCH YORDAMIDA PASAYTIRISH

Abstract

Annotatsiya. Ushbu maqola yuqori tezlikda aylanuvchi rotorli texnologik mashinalar (turbinalar, kompressorlar, markazdan qochma nasoslar, metall kesuvchi stanoklar) vallarida hosil bo‘ladigan tebranishlarni pasaytirish muammosiga bag‘ishlangan. An’anaviy bir qatlamli suyultirilgan plyonkali damperlarning (SFD) yuqori chastotalar va kritik tezliklardan o‘tish jarayonidagi cheklangan samaradorligi tahlil qilingan. Yangi konstruksiya sifatida ikki qavatli kompozit dempferli podshipnik tayanchi taklif etilgan. Tayanch konstruksiyasi “podshipnik tashqi qafasi – birinchi elastik qatlam – oraliq metal vtulka – ikkinchi elastik qatlam – korpus” sxemasi asosida ishlab chiqilgan. Matematik model Timoshenko sterjen nazariyasiga asoslangan rotor va Kelvin-Foygt modeli bilan tavsiflangan kompozit dempferning nolineer dinamikasini o‘z ichiga oladi. Reynolds tenglamasi yordamida suyultirilgan plyonkadagi bosim taqsimoti aniqlangan. Nyumark-β usuli va Nyuton iteratsiyalari asosida raqamli yechim olingan. Taklif etilgan tayanchning optimal parametrlari: qatlamlar soni n=2, radial lyuft c = (0.001-0.0025)R, elastomer qatlamning Shor qattiqligi 70-80 A, oldindan yuklanish kuchi statik radial yukning 5-10% ni tashkil qilishi asoslangan. Python dasturlash tilida yozilgan hisoblash kodi yordamida amplituda-chastota va vaqtli xarakteristikalar olingan. Natijalarga ko‘ra, ikki qavatli kompozit dempferli tayanch bir qatlamli SFD bilan solishtirganda rezonans amplitudasini 2.9 marta, kritik tezlikdan keyingi tebranishlarni 2.8 marta kamaytiradi va o‘tish jarayoni vaqtini 1.7 marta qisqartiradi. Eksperimental tekshirishlar nazariy natijalarni tasdiqlagan. Tavsiya etilayotgan konstruksiya sanoatning turli sohalarida – yuqori tezlikli shpindellar, gaz turbinalari, markazdan qochma nasoslar va robototexnika tizimlarida qo‘llanishi mumkin.