YOSH BOLALAR NUTQIDA UCHRAYDIGAN SO‘ZLAR VA ULARNING LEKSIK XUSUSIYATLARI

Authors

  • Jumayev Elmurod Bekpulatovich Author
  • Egamnazarova Sevinch Xalil qizi Author

Keywords:

KALIT SOʻZLAR: bolalar nutqi, leksika, onomatopeya, soddalashtirish, nutq rivoji, fonetik xususiyatlar., KEYWORDS: children's speech, lexicon, onomatopoeia, simplification, speech development, phonetic features., КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: детская речь, лексика, ономатопея, упрощение, развитие речи, фонетические особенности.

Abstract

ANNOTATSIYA. Yosh bolalar nutqining leksik jihatdan o‘rganilishi, unda uchraydigan leksik birliklarning shakllanish jarayoni va o‘ziga xos xususiyatlari ishda chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda yosh bolalar nutqida kuzatiladigan fonetik o‘zgarishlar (tovushlarni soddalashtirish, assimilyatsiya, eliziya, undosh va unli tovushlarning almashtirilishi kabi jarayonlar) hamda semantik o‘zgarishlar (overekstansiya – ma’noni kengaytirish, underekstansiya – ma’noni toraytirish, metaforik ishlatish va boshqa semantik siljishlar) ilmiy asosda yoritiladi. Bu o‘zgarishlar bolalar nutqining rivojlanish bosqichlariga bog‘liq holda, psixolingvistika, kognitiv lingvistika va pediatrik tilshunoslik nuqtai nazaridan tahlil etiladi. Maqola bolalar til rivojlanishining nazariy asoslarini amaliy kuzatuvlar bilan boyitib, pedagogika, psixologiya, logopediya va ona tili o‘qitish metodikasi sohalarida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan xulosalar chiqarishga qaratilgan. Tadqiqot natijalari yosh avlodning til va nutq ko‘nikmalarini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berishga xizmat qiladi.

ANNOTATION. The work deeply analyzes the lexical study of young children's speech, the process of formation of lexical units in it, and their specific features. The study covers phonetic changes (processes such as simplification of sounds, assimilation, elision, substitution of consonants and vowels) and semantic changes (overextension - expansion of meaning, underextension - narrowing of meaning, metaphorical use, and other semantic shifts) observed in young children's speech on a scientific basis. These changes are analyzed from the perspective of psycholinguistics, cognitive linguistics, and pediatric linguistics, depending on the stages of development of children's speech. The article aims to enrich the theoretical foundations of children's language development with practical observations and draw conclusions that can be used in the fields of pedagogy, psychology, speech therapy, and native language teaching methodology. The results of the study serve to provide practical recommendations for the development of language and speech skills of the younger generation.

АННОТАЦИЯ. В работе проводится углубленный анализ лексического исследования речи маленьких детей, процесса формирования в ней лексических единиц и их специфических особенностей. Исследование охватывает фонетические изменения (процессы, такие как упрощение звуков, ассимиляция, элизия, замена согласных и гласных) и семантические изменения (избыточное расширение значения, недостаточное расширение значения, метафорическое использование и другие семантические сдвиги), наблюдаемые в речи маленьких детей, на научной основе. Эти изменения анализируются с точки зрения психолингвистики, когнитивной лингвистики и детской лингвистики в зависимости от стадий развития речи детей. Цель статьи — обогатить теоретические основы развития детской речи практическими наблюдениями и сделать выводы, которые могут быть использованы в педагогике, психологии, логопедии и методике обучения родному языку. Результаты исследования служат для предоставления практических рекомендаций по развитию языковых и речевых навыков молодого поколения.

Published

2026-05-15