СЛОВО БЕЗ ЗНАЧЕНИЯ: МЕТОДИКА РАБОТЫ С АСЕМАНТИЧНЫМИ СЕГМЕНТАМИ В ШКОЛЬНОМ И ВУЗОВСКОМ КУРСЕ РУССКОГО ЯЗЫКА (ПРИНЦИП МОРФЕМНОГО ЭХА И МЕТОДИКА СУБМОРФНОГО КАРТИРОВАНИЯ)
Keywords:
Ключевые слова: морфемика, словообразование, асемантичные сегменты, интерфикс, субморф, морфонология, принцип морфемного эха, субморфное картирование, формальное членение, смысловое членение, трёхуровневый анализ., Kalit so‘zlar: morfemika, so‘z yasalishi, asemantik segmentlar, interfiks, submorf, morfonologiya, morfemik aks-sado prinsipi, submorf xaritalash, formal bo‘linish, ma’noviy bo‘linish, uch darajali tahlil.Abstract
Статья посвящена проблеме асемантичных сегментов в морфемной структуре русского слова — интерфиксов, субморфов и тематических гласных. Рассматривается онтологическое противоречие между формальной вычленимостью данных элементов и отсутствием у них самостоятельного значения. На основе критического анализа существующих подходов (Е. А. Земская, В. Г. Чурганова, О. В. Кукушкина) обосновывается трёхуровневая модель анализа слова, включающая деривационный, морфемный и субморфный уровни. Впервые формулируется принцип морфемного эха — синхронный механизм формальной вычленимости субморфов, действующий через резонансное взаимодействие формально сходных сегментов в составе разных лексем. На базе этого принципа разработан метод субморфного картирования — инструмент визуализации формальной структуры слова, адаптированный для учебных целей. Предложена типология заданий, направленных на формирование навыка различения формального и смыслового членения.
Annotatsiya
Maqola rus tili so‘zining morfemik tuzilishidagi asemantik segmentlar — interfikslar, submorflar va tematik unlilar muammosiga bag‘ishlangan. Ushbu elementlarning formal ajratilishi va ularda mustaqil ma’noning yo‘qligi o‘rtasidagi ontologik ziddiyat ko‘rib chiqiladi. Mavjud yondashuvlarning (E. A. Zemskaya, V. G. Churganova, O. V. Kukushkina) tanqidiy tahlili asosida so‘z tahlilining derivatsion, morfemik va submorf darajalarini o‘z ichiga olgan uch darajali modeli asoslanadi. Birinchi marta turli leksemalar tarkibidagi formal o‘xshash segmentlarning rezonansli o‘zaro ta’siri orqali amalga oshadigan submorflarning formal ajratilishining sinxron mexanizmi — morfemik aks-sado prinsipi shakllantiriladi. Ushbu prinsip asosida o‘quv maqsadlari uchun moslashtirilgan so‘zning formal tuzilishini vizuallashtirish vositasi — submorf xaritalash metodi ishlab chiqilgan. So‘zning formal va ma’noviy bo‘linishini farqlash ko‘nikmasini shakllantirishga qaratilgan topshiriqlar tipologiyasi taklif etiladi.