AQLLI QUYOSH NASOS TIZIMIDA SUV VA ENERGIYA ISTE’MOLINI OPTIMALLASHTIRISH
Keywords:
Kalit so‘zlar. Quyosh energiyasi, nasos stansiyasi, suv–energiya bog‘lanishi, optimallashtirish, aqlli boshqaruv, irrigatsiya tizimi.Abstract
Annotatsiya. Qishloq xo‘jaligi sug‘orish tizimlarida chuchuk suv va energiya iste’moli yuqori bo‘lgani uchun, nasos stansiyalarini fotovoltaik elektr energiyasi bilan ta’minlash samaradorlikni oshirishda muhim yo‘nalish hisoblanadi. Biroq mavjud ishlarda quyosh elektr ishlab chiqarishi va sug‘orish rejimlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik yetarlicha hisobga olinmagan. Ushbu tadqiqotda suv va energiya sarfi muammosini bir vaqtning o‘zida hal qilishga qaratilgan aqlli integrallashgan fotovoltaik nasos stansiyasi tizimi taklif etiladi. Nasos tezligini qaror o‘zgaruvchisi sifatida qabul qilgan optimallashtirish modeli ishlab chiqilib, unda quvvat balansi, elektr tarmog‘iga ulanish va umumiy sug‘orish suv talabi cheklov sifatida kiritilgan hamda kundalik ekspluatatsion xarajatlarni minimallashtirish maqsad qilib olingan. Model fotovoltaik quvvat ishlab chiqarishi bilan nasos energiya iste’molini sinxronlashtirish orqali sug‘orish suv talabini aniq qondiradi va quyosh energiyasidan foydalanish darajasini oshiradi. Yuqori standartli sug‘oriladigan maydon misolida o‘tkazilgan case-studyda fotovoltaik tizimni tarmoqqa ulashning ikki siyosati – ortiqcha elektrni sotish mumkin bo‘lgan va taqiqlangan holatlar – ko‘rib chiqildi. Turli suv talabi ssenariylari uchun takomillashtirilgan dinamik dasturlash usuli yordamida optimal energiya iste’moli rejimlari hisoblandi va an’anaviy boshqaruv usullari bilan solishtirilganda ekspluatatsion xarajatlar 6,2 % dan 30,5 % gacha kamayishi ko‘rsatildi. Taklif etilgan optimallashtirish modeli va hisoblash usuli fotovoltaik generatsiyaga ega sug‘orish tizimlari uchun yangi ekspluatatsion konsepsiya bo‘lib, suv va energiya resurslaridan birgalikda samarali foydalanish imkonini beradi.
