SAMARQAND SHAHRINING XIX–XX ASRLARDAGI MEʻMORIYATI

Authors

  • Sharifov F.A Author

Keywords:

Kalit soʻzlar: ArchiCAD modellashtirish, BIM rekonstruksiya, fazoviy davomiylik, konstruktiv yemirilish, qoplama yoʻqolishi, tipologik tasnif, Ключевые слова: моделирование в ArchiCAD, BIM-реконструкция, пространственная преемственность, конструктивное разрушение, утрата облицовки, типологическая классификация, Keywords: ArchiCAD modelling, BIM reconstruction, spatial continuity, structural decay, loss of facing material, typological classification

Abstract

Annotatsiya. XIX–XX asrlardagi shahar meʻmoriy qatlami 1868 yilgi zilziladan keyingi qayta qurish, yangi qurilish materiallarining kirib kelishi va markaziy hududda shakllangan kompozitsion oʻzgarishlar taʻsirida murakkab tizimga aylangan. Tadqiqotning maqsadi tarixiy qatlamning hajmiy-fazoviy, konstruktiv va uslubiy xususiyatlarini aniqlash hamda saqlashga doir loyihaviy yondashuvni asoslashdan iborat. Tahlil uchun tarixiy reja chizmalarini qiyoslash, bino fasadlarini morfologik tasniflash, Revit va ArchiCAD muhitida uch oʻlchamli qayta tiklash, hamda iqlimiy-seysmik tekshiruv usullari qoʻllandi. Manbalar asosida uchta buzilish guruhi ajratildi: konstruktiv yemirilish, qoplama yoʻqolishi va funksional moslashuv natijasidagi aralashuv. Revit va ArchiCAD modellari boʻyicha 2 ta asosiy hajmiy-fazoviy sxema ajratildi, ular orasida hovli tipidagi va koʻcha fronti boʻyicha shakllangan yechimlar ustunligi koʻrindi. 8–9 ballik seysmik talablar bilan qiyoslaganda, devor qalinligi va ochiq boʻshliqlar ulushi boʻyicha 3 ta zaif nuqta qayd etildi. Xulosa shuki, XIX–XX asr qatlamida davomiylik saqlangan, biroq uslubiy birxillik buzilgan; mazkur ish restavratsiya loyihalari uchun tipologik mezonlar va raqamli rekonstruksiya algoritmlarini konkretlashtiradi.

Аннотация. Городской архитектурный слой XIX–XX веков сформировался как сложная система под влиянием землетрясения 1868 года, последующего восстановления, появления новых строительных материалов и композиционных сдвигов в центральной части города. Цель исследования заключалась в выявлении объемно-пространственных, конструктивных и стилевых особенностей исторического слоя и в обосновании проектного подхода к его сохранению. Для анализа использовались сопоставление исторических планов, морфологическая классификация фасадов, трехмерная реконструкция в среде Revit и ArchiCAD, а также климато-сейсмическая проверка. По источникам были выделены три группы нарушений: конструктивное разрушение, утрата облицовки и вмешательства, вызванные функциональной адаптацией. По моделям Revit и ArchiCAD выделены 2 основные объемно-пространственные схемы, среди которых преобладают решения дворового типа и структуры, сформированные по уличному фронту. В сопоставлении с сейсмическими требованиями 8–9 баллов отмечены 3 слабые точки по толщине стен и доле открытых проемов. Вывод состоит в том, что в слое XIX–XX веков сохранена пространственная преемственность, однако нарушена стилистическая целостность; работа конкретизирует типологические критерии и алгоритмы цифровой реконструкции для реставрационных проектов.

Abstract. The urban architectural layer of the 19th–20th centuries became a complex system under the impact of the 1868 earthquake, subsequent rebuilding, the arrival of new construction materials, and compositional shifts in the central area. The purpose of the study was to identify the volumetric-spatial, structural, and stylistic features of the historic layer and to justify a design approach for its preservation. The analysis combined comparison of historical plans, morphological classification of facades, three-dimensional reconstruction in Revit and ArchiCAD, and climate-seismic checking. Based on the sources, three groups of damage were distinguished: structural decay, loss of cladding, and interventions caused by functional adaptation. The Revit and ArchiCAD models revealed 2 main volumetric-spatial schemes, with courtyard-based solutions and street-front structures proving dominant. In comparison with 8–9 point seismic requirements, 3 weak points were recorded in wall thickness and the share of open openings. The conclusion is that spatial continuity was preserved in the 19th–20th century layer, while stylistic integrity was disrupted; this study specifies typological criteria and digital reconstruction algorithms for restoration projects.

Published

2026-06-12