SURUNKALI STRESS VA PSIXOEMOTSIONAL BUZILISHLARNING ARTERIAL GIPERTENZIYA RIVOJLANISHIDAGI O‘RNI: KLINIK-EPIDEMIOLOGIK TAHLIL
Keywords:
Kalit so‘zlar: arterial gipertenziya, stress, psixoemotsional holat, tashvishlanish, depressiya, arterial bosim, yurak-qon tomir kasalliklari, uyqu buzilishi, psixologik omillar, profilaktika., Ключевые слова: артериальная гипертензия, стресс, психоэмоциональное состояние, тревожность, депрессия, артериальное давление, сердечно-сосудистые заболевания, нарушение сна, психологические факторы, профилактика., Keywords: arterial hypertension, stress, psychoemotional state, anxiety, depression, blood pressure, cardiovascular diseases, sleep disorders, psychological factors, prevention.Abstract
Arterial gipertenziya dunyo bo‘yicha eng keng tarqalgan yurak-qon tomir kasalliklaridan biri bo‘lib, aholi o‘rtasida kasallanish va o‘lim ko‘rsatkichlarining asosiy sabablaridan hisoblanadi. So‘nggi yillarda arterial qon bosimining oshishida an’anaviy xavf omillari bilan bir qatorda psixologik va ijtimoiy omillarning ham muhim o‘rin tutishi ilmiy jihatdan isbotlanmoqda. Ayniqsa, surunkali stress, psixoemotsional zo‘riqish, tashvishlanish, depressiv holatlar va uyqu buzilishlari arterial gipertenziya rivojlanishida muhim patogenetik omillar sifatida qaralmoqda.
Артериальная гипертензия является одним из наиболее распространённых сердечно-сосудистых заболеваний в мире и занимает ведущее место среди причин заболеваемости и смертности населения. В последние годы всё больше научных исследований подтверждают значимую роль психологических и социальных факторов в развитии повышенного артериального давления наряду с традиционными факторами риска. Особое внимание уделяется хроническому стрессу, психоэмоциональному перенапряжению, тревожным и депрессивным состояниям, а также нарушениям сна как важным патогенетическим механизмам формирования артериальной гипертензии.
Arterial hypertension is one of the most prevalent cardiovascular diseases worldwide and remains a leading cause of morbidity and mortality. In recent years, growing scientific evidence has demonstrated that, in addition to traditional risk factors, psychological and social determinants play a significant role in the development and progression of hypertension. Chronic stress, psychoemotional overload, anxiety, depression, and sleep disturbances are increasingly recognized as important pathogenic factors contributing to elevated blood pressure and cardiovascular dysfunction.