“ALPOMISH” DOSTONIDA ULTONTOZ OBRAZI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Alpomish dostoni, Ultontoz obrazi, folklor poetikasi, epik konflikt, antagonistik obraz, qahramonlik konsepsiyasi, semantik tahlil, badiiy interpretatsiya, obrazlar tipologiyasi, xalq eposi, epik poetika, ma’naviy qadriyatlar, folklorshunoslik, adabiyotshunoslik, milliy identitet.Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada o‘zbek xalq qahramonlik eposining nodir namunasi hisoblangan “Alpomish” dostonidagi Ultontoz obrazining badiiy-funksional mohiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida obrazning epik konflikt tizimidagi o‘rni, xarakter qurilishi mexanizmlari, antagonistik tabiati hamda asar g‘oyaviy qatlamlarini ochib berishdagi ahamiyati yoritilgan. Ultontoz timsolida hokimiyatga noqonuniy intilish, manfaatparastlik, xiyonat va axloqiy degradatsiya kabi ijtimoiy-psixologik hodisalarning badiiy talqini kuzatiladi. Obrazning semantik qatlamlari folklor poetikasi, struktur-semiotik yondashuv, tipologik tahlil va interpretatsion metodlar asosida o‘rganildi. Tahlillar natijasida Ultontoz qahramonlik idealiga qarama-qarshi qo‘yilgan oddiy salbiy personaj emas, balki xalqning axloqiy-estetik mezonlarini namoyon etuvchi murakkab antagonistik model ekanligi aniqlandi. Doston syujetidagi funksional vazifalari qahramon xarakterining shakllanishi, konflikt dinamikasining kuchayishi hamda adolat konsepsiyasining badiiy ifodasini ta’minlashi bilan izohlanadi. Tadqiqot natijalari xalq eposlaridagi antagonist obrazlarni zamonaviy adabiyotshunoslik nuqtayi nazaridan talqin qilish, folklor merosining tarbiyaviy va ma’naviy salohiyatini baholash hamda adabiyot ta’limida obrazlar tahliliga oid metodik yondashuvlarni takomillashtirishga xizmat qiladi.
