IMKONIYATI CHEKLANGAN O‘QUVCHILAR UCHUN FIZIKA TAJRIBALARINI TASHKIL ETISH METODIKASI
Keywords:
Kalit so‘zlar: imkoniyati cheklangan o‘quvchilar, inklyuziv ta’lim, fizika tajribasi, laboratoriya ishi, polisensor yondashuv, universal ta’lim dizayni, moslashtirilgan asbob-uskunalar, virtual laboratoriya, korreksion-rivojlantiruvchi ta’lim, maxsus pedagogika., Ключевые слова: учащиеся с ограниченными возможностями, инклюзивное образование, физический эксперимент, лабораторные работы, полисенсорный подход, универсальный образовательный дизайн, адаптированное оборудование, виртуальная лаборатория, коррекционно-развивающее образование, специальная педагогика., Keywords: students with disabilities, inclusive education, physics experiment, laboratory work, polysensory approach, universal educational design, adapted equipment, virtual laboratory, corrective and developmental education, special pedagogy.Abstract
Annotatsiya. Ushbu maqolada imkoniyati cheklangan o‘quvchilar uchun fizika fanidan laboratoriya ishlari va namoyish tajribalarini tashkil etishning metodik asoslari yoritilgan. Maqolada ko‘rish, eshitish va tayanch-harakat a’zolari faoliyati cheklangan o‘quvchilar toifalarining o‘ziga xos idrok xususiyatlari tahlil qilinib, har bir toifa uchun fizika tajribalarini moslashtirishning aniq usullari - ko‘p sezgili (polisensor) yondashuv, moslashtirilgan asbob-uskunalar, ovozli va taktil signalizatsiya vositalari, virtual laboratoriyalar hamda universal ta’lim dizayni (UDL) tamoyillari asosida tajriba mashg‘ulotlarini loyihalash bosqichlari bayon etilgan. Shuningdek, inklyuziv fizika kabinetini jihozlash, xavfsizlik talablari va o‘quvchilar faoliyatini baholashning moslashuvchan mezonlari bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Taklif etilgan metodika maxsus texnikum sharoitida o‘tkazilgan pedagogik kuzatuvlar natijalariga tayanadi.
Аннотация. В данной статье рассматриваются методические основы организации лабораторных работ и демонстрационных экспериментов по физике для учащихся с ограниченными возможностями. Анализируются специфические когнитивные характеристики категорий учащихся с нарушениями зрения, слуха и опорно-двигательного аппарата, описываются конкретные методы адаптации физических экспериментов для каждой категории – мультисенсорный (полисенсорный) подход, адаптированное оборудование, звуковые и тактильные сигнальные средства, виртуальные лаборатории, а также этапы проектирования экспериментальных упражнений на основе принципов универсального образовательного дизайна (УО). Также даются практические рекомендации по оснащению инклюзивного физического класса, требованиям безопасности и гибким критериям оценки успеваемости учащихся. Предложенная методология основана на результатах педагогических наблюдений, проведенных в специализированном техническом училище.
Abstract. This article discusses the methodological foundations of organizing laboratory work and demonstration experiments in physics for students with disabilities. The article analyzes the specific cognitive characteristics of categories of students with visual, auditory, and locomotor disabilities, and describes specific methods for adapting physics experiments for each category - a multisensory (polysensory) approach, adapted equipment, sound and tactile signaling tools, virtual laboratories, and stages of designing experimental exercises based on the principles of universal educational design (UDL). Also, practical recommendations are given on equipping an inclusive physics classroom, safety requirements, and flexible criteria for assessing student performance. The proposed methodology is based on the results of pedagogical observations conducted in a special technical school.