DINIY MADANIY QADRIYATLARNI IFODALOVCHI PAREMIOLOGIK BIRLIKLARNING PRAGMATIK FUNKSIYALARI

Authors

  • Rahimova Mohlaroyim Mahammadjon qizi Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: paremiologik birliklar, pragmatik funksiya, nutqiy aktlar nazariyasi, diniy qadriyatlar, lingvopragmatika, lingvokulturologiya, polifunksionallik, semantik tipologiya, Keywords: paremiological units, pragmatic function, Speech Act Theory, religious values, linguopragmatics, linguoculturology, multifunctionality, semantic typology., Ключевые слова: паремиологические единицы, прагматическая функция, теория речевых актов, религиозные ценности, культурные ценности, лингвопрагматика, лингвокультурология, полифункциональность, семантическая типология, паремиологический дискурс.

Abstract

Annotatsiya: Ushbu maqolada diniy-madaniy qadriyatlarni ifodalovchi paremiologik birliklarning pragmatik xususiyatlari lingvopragmatik va lingvokulturologik yondashuvlar asosida tadqiq etiladi. Tadqiqotda o‘zbek va ingliz tillaridagi diniy mazmunga ega maqollarning kommunikativ-pragmatik funksiyalari, xususan, nasihat (direktiv-yo‘naltiruvchi), ogohlantirish (preventiv) va tasdiqlash (assertiv) funksiyalari J. Searlning nutqiy aktlar nazariyasi nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Shuningdek, maqollarning polifunksional tabiati, ya’ni bir paremiologik birlikning turli nutqiy vaziyatlarda bir nechta pragmatik vazifalarni bajarishi yoritiladi. Maqolada diniy qadriyatlarning paremiologik birliklarda axloqiy, e’tiqodiy va ijtimoiy mazmun qatlamlari orqali ifodalanishi hamda ularning semantik tipologiyasi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari diniy qadriyatlarni aks ettiruvchi maqollar xalqning milliy-madaniy dunyoqarashi, axloqiy me’yorlari va ijtimoiy tajribasini avloddan avlodga uzatishda muhim lingvomadaniy vosita ekanligini ko‘rsatadi.

Annotation: This article investigates the pragmatic characteristics of paremiological units expressing religious and cultural values through linguopragmatic and linguocultural approaches. The study analyzes the communicative-pragmatic functions of religious proverbs in Uzbek and English, particularly advisory (directive), warning (preventive), and assertive functions, based on John Searle's Speech Act Theory. Furthermore, the multifunctional nature of proverbs, namely their ability to perform several pragmatic functions depending on the communicative context, is highlighted. The article also examines the representation of religious values through moral, belief-based, and social semantic layers within paremiological units and discusses their semantic typology. The findings reveal that proverbs reflecting religious values serve as significant linguocultural tools for transmitting national worldview, ethical norms, and social experience from one generation to another.

Аннотация: В данной статье исследуются прагматические особенности паремиологических единиц, отражающих религиозно-культурные ценности, с позиций лингвопрагматики и лингвокультурологии. На материале узбекских и английских пословиц анализируются их основные коммуникативно-прагматические функции, в частности назидательная, предупредительная и утверждающая функции, рассматриваемые в свете теории речевых актов Серля. Особое внимание уделяется полифункциональности пословиц, проявляющейся в способности одной паремии реализовывать несколько прагматических функций в зависимости от речевой ситуации и коммуникативного контекста. Кроме того, рассматривается семантическая типология религиозных ценностей, представленных через нравственные, религиозно-мировоззренческие и социальные смысловые компоненты. Результаты исследования показывают, что пословицы, отражающие религиозные ценности, выступают важным лингвокультурным средством сохранения и передачи национального мировоззрения, нравственных норм, общественного опыта и культурной идентичности. Исследование вносит вклад в развитие паремиологии, прагматики и лингвокультурологии, раскрывая взаимосвязь языка, культуры и системы ценностей в паремиологическом дискурсе.

Published

2026-06-16