YUTILGAN NURLAR ENERGIYASINI DOZIMETRIK BAHOLASH. TURLI NURLARNI ODAM TANASIDA TAQSIMLANISHI.

Authors

  • Bekmirzayev Eshquvvat Ruziboyevich Author
  • Normurodova Ruhshona Rustam qizi Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: dozimetriya, yutilgan doza, ionlashtiruvchi nurlanish, radiatsiya, ekvivalent doza, samarali doza, gamma nurlari, rentgen nurlari, radiatsion xavfsizlik, biologik ta’sir., Ключевые слова: дозиметрия, поглощённая доза, ионизирующее излучение, радиация, эквивалентная доза, эффективная доза, гамма-излучение, рентгеновское излучение, радиационная безопасность, биологическое воздействие., Keywords: dosimetry, absorbed dose, ionizing radiation, radiation, equivalent dose, effective dose, gamma rays, X-rays, radiation safety, biological effects.

Abstract

Ushbu maqolada yutilgan nurlar energiyasining dozimetrik baholash usullari, ionlashtiruvchi nurlanishlarning asosiy turlari hamda ularning inson organizmida taqsimlanish qonuniyatlari tahlil qilinadi. Nurlanish dozalari, yutilgan doza, ekvivalent doza va samarali doza tushunchalarining mazmuni yoritilib, ularni aniqlashda qo‘llaniladigan zamonaviy dozimetrik usullar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, alfa, beta, gamma va rentgen nurlarining biologik to‘qimalar bilan o‘zaro ta’siri, ularning turli organ va tizimlarda taqsimlanishi hamda biologik samaralari ilmiy manbalar asosida tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari radiatsion xavfsizlikni ta’minlash, tibbiy diagnostika va radioterapiya jarayonlarida nurlanish dozalarini nazorat qilishning muhimligini ko‘rsatadi.

В данной статье рассматриваются методы дозиметрической оценки энергии поглощённого излучения, основные виды ионизирующего излучения и закономерности их распределения в организме человека. Раскрывается сущность понятий поглощённой дозы, эквивалентной дозы и эффективной дозы, а также анализируются современные методы их определения. Особое внимание уделяется взаимодействию альфа-, бета-, гамма- и рентгеновского излучения с биологическими тканями, особенностям их распределения в различных органах и системах организма и возникающим биологическим эффектам. Результаты исследования подтверждают важность контроля доз облучения для обеспечения радиационной безопасности, медицинской диагностики и лучевой терапии.

This article examines the dosimetric assessment of absorbed radiation energy, the main types of ionizing radiation, and the patterns of their distribution within the human body. The concepts of absorbed dose, equivalent dose, and effective dose are explained, and modern methods used for their determination are discussed. Particular attention is paid to the interaction of alpha, beta, gamma, and X-ray radiation with biological tissues, their distribution in different organs and systems, and their biological effects. The findings highlight the importance of radiation dose monitoring for ensuring radiation safety, improving medical diagnostics, and optimizing radiotherapy procedures.

Published

2026-06-17