Журнал «Лучшие интеллектуальные исследования» – популярный духовно-просветительский научный журнал на узбекском, русском и английском языках, который распространяется в электронном виде один раз в месяц в сети Интернет и индексируется в авторитетных международных базах данных
«ВЛИЯНИЕ ПЕРЕЖИТОГО ОПЫТА ИЗМЕНЫ НА САМООЦЕНКУ И МЕЖЛИЧНОСТНЫЕ ОТНОШЕНИЯ ДЕВУШЕК»
Аннотация. В статье рассматривается влияние пережитого опыта измены партнёра на самооценку и межличностные отношения девушек. Цель исследования — выявить взаимосвязь между опытом измены, уровнем самооценки и уровнем воспринимаемого стресса. В исследовании приняли участие 60 девушек в возрасте 18–35 лет. В качестве диагностических инструментов использовались шкала самооценки М. Розенберга, тесты отношений Дж. Готтмана, опросник стилей привязанности ASQ и шкала воспринимаемого стресса PSS. Результаты показали, что пережитая измена может сопровождаться снижением самооценки, повышением уровня стресса и снижением доверия в межличностных отношениях. Abstract. The article examines the impact of a partner’s infidelity on women’s self-esteem and interpersonal relationships. The aim of the study is to identify the relationship between the experience of infidelity, self-esteem, and perceived stress. The study involved 60 women aged 18–35. The research instruments included the Rosenberg Self-Esteem Scale, Gottman Relationship Tests, the Attachment Style Questionnaire (ASQ), and the Perceived Stress Scale (PSS). The results showed that experiencing infidelity may lead to decreased self-esteem, increased stress levels, and reduced trust in interpersonal relationships.
Ключевые слова: измена, самооценка, межличностные отношения, доверие, привязанность, стресс.
Keywords: infidelity, self-esteem, interpersonal relationships, trust, attachment, stress.
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA STRUKTURAVIY TRANSFORMATSIYA VA DEKARBONIZATSIYA JARAYONLARINING MAKROIQTISODIY BARQARORLIKKA TA’SIRI.
Annotatsiya: Maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida strukturaviy transformatsiya va dekarbonizatsiya jarayonlarining makroiqtisodiy barqarorlikka ta’siri nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Maqolada iqtisodiyotni uglerodga qaram tarmoqlardan yuqori qo‘shilgan qiymatli, energiya samarador va innovatsion sohalarga yo‘naltirish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, yashil investitsiyalar, karbon soliqlari, emissiya savdosi tizimi va yashil moliyalashtirish instrumentlarining makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga ta’sir mexanizmlari tahlil etiladi.
Kalit so‘zlar: Yashil iqtisodiyot, strukturaviy transformatsiya, dekarbonizatsiya, makroiqtisodiy barqarorlik, barqaror iqtisodiy o‘sish, energiya samaradorligi, qayta tiklanuvchi energiya, uglerod emissiyasi, yashil moliyalashtirish, investitsiya siyosati, fiskal barqarorlik, innovatsion rivojlanish, iqlim siyosati, institutsional islohotlar, barqaror rivojlanish.
YURTIMIZDA YASHIL LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Annotatsiya: Mazkur maqolada O'zbekistonda yashil loyihalarni moliyalashtirishning hozirgi holati, asosiy manbalari va istiqbolli yo'nalishlari ilmiy tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida yashil loyihalarni moliyalashtirishning nazariy asoslari, xalqaro tajriba va O'zbekiston amaliyoti o'rganilgan. Empirik tahlil uchun 2015–2024 yillar oralig'idagi statistik ma'lumotlardan foydalanilgan. Maqolada davlat byudjeti mablag'lari, xorijiy investitsiyalar va "yashil" obligatsiyalar orqali moliyalashtirishning o'ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Аннотация: В данной статье научно проанализированы современное состояние, основные источники и перспективные направления финансирования зеленых проектов в Узбекистане. В рамках исследования изучены теоретические основы финансирования зеленых проектов, международный опыт и практика Узбекистана. Для эмпирического анализа использованы статистические данные за 2015–2024 годы. В статье проанализированы особенности финансирования за счет государственных бюджетных средств, иностранных инвестиций и зеленых облигаций. Abstract: This article provides a scientific analysis of the current state, main sources and prospective directions of financing green projects in Uzbekistan. The theoretical foundations of green project financing, international experience and practice of Uzbekistan are studied within the framework of the research. Statistical data for 2015–2024 are used for empirical analysis. The article analyzes the features of financing through state budget funds, foreign investments and green bonds.
Kalit so'zlar: yashil loyihalar, moliyalashtirish, davlat-xususiy sherikligi, xorijiy investitsiyalar,
Ключевые слова: зеленые проекты, финансирование, государственно-частное партнерство, иностранные инвестиции, зеленые облигации, экономическая эффективность, экологическая устойчивость, инвестиционные перспективы, Узбекистан.
Keywords: green projects, financing, public-private partnership, foreign investments, green bonds, economic efficiency, environmental sustainability, investment prospects, Uzbekistan.
EKOLOGIK SOLIQLARNI FISKAL VA RAG'BATLANTIRUVCHI FUNKSIYALARINING YASHIL IQTISODIYOTNI MOLIYALASHTIRISHDAGI O‘RNI
Annotatsiya: Mazkur maqolada yashil iqtisodiyotni moliyalashtirishda ekologik soliqlarning tutgan o'rni va ularning ikki muhim funksiyasi – fiskal va rag'batlantiruvchi funksiyalari tahlil qilingan. Ekologik soliqlarning nazariy asoslari, ularning turlari va iqtisodiy mexanizmlari yoritilgan. O'zbekiston misolida ekologik soliqlar tizimining bugungi holati, ularning budjet daromadlaridagi salmog'i va yashil loyihalarni moliyalashtirishdagi ishtiroki o'rganilgan. Аннотация: В данной статье анализируется роль экологических налогов в финансировании зеленой экономики и их две важные функции – фискальная и стимулирующая. Раскрыты теоретические основы экологических налогов, их виды и экономические механизмы. На примере Узбекистана изучено современное состояние системы экологических налогов, их доля в бюджетных доходах и участие в финансировании зеленых проектов. Abstract: This article analyzes the role of environmental taxes in financing the green economy and their two important functions - fiscal and incentive. The theoretical foundations of environmental taxes, their types and economic mechanisms are revealed. On the example of Uzbekistan, the current state of the environmental tax system, their share in budget revenues and participation in financing green projects are studied. .
Kalit so'zlar: yashil iqtisodiyot, ekologik soliqlar, fiskal funksiya, rag'batlantiruvchi funksiya, moliyalashtirish, uglerod solig'i, atrof-muhit ifloslanishi,
Ключевые слова: зеленая экономика, экологические налоги, фискальная функция, стимулирующая функция, финансирование, углеродный налог, загрязнение окружающей среды,
Keywords: green economy, environmental taxes, fiscal function, incentive function, financing, carbon tax, environmental pollution,
РОЛЬ ПРИРОДЫ КАК СИМВОЛИЧЕСКОГО ФОНА В РОМАНЕ М. А. ШОЛОХОВА «ТИХИЙ ДОН»
В данной статье рассматривается роль природы как символического фона в романе М. А. Шолохова «Тихий Дон». Природа в произведении не только служит фоном для событий, но и отражает внутренние переживания героев, их эмоциональное состояние и исторические изменения, происходящие в обществе. Анализируется, как природные образы и пейзажи символизируют гармонию и дисгармонию, а также как они взаимодействуют с судьбами персонажей. Особое внимание уделяется описанию Донских просторов и их влиянию на жизнь казаков, а также на развитие сюжета. Работа подчеркивает важность природного контекста в понимании глубинных смыслов романа.
Ключевые слова: Шолохов, «Тихий Дон», природа, символизм, казачество, пейзаж, эмоциональное состояние, исторический контекст, гармония, дисгармония.
MUQOBIL YOQILG‘I OLISH UCHUN BIOMASSANI TERMIK QAYTA ISHLASH JARAYONINI NAZARIY ASOSLARI.
Annotatsiya. Ushbu maqolada biomassani termik qayta ishlash asosida muqobil yoqilg‘i olish jarayonining nazariy asoslari tahlil qilingan. Xususan, piroliz jarayonining mohiyati, harorat rejimlari, xomashyo namligi va zarracha o‘lchamining mahsulot chiqishiga ta’siri o‘rganilgan. Biomassa sifatida o‘simlik qoldiqlari va hayvonlarning organik chiqindilaridan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Piroliz jarayonida hosil bo‘ladigan gaz, suyuq va qattiq mahsulotlarning energetik ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan samarali foydalanish va ekologik muammolarni kamaytirishda piroliz texnologiyasining istiqbolliligini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar: biomassa, piroliz, muqobil yoqilg‘i, termik qayta ishlash, biogaz, qayta tiklanuvchi energiya.
QADIMGI SHARQ TABOBATINING YOZMA MANBALARI, O‘RTA OSIYO ALLOMALARI VA ULARNING TABOBAT SOHASIGA QO‘SHGAN HISSASI
Ushbu maqolada qadimgi Sharq tabobatining yozma manbalari, xususan O‘rta Osiyo allomalarining tibbiyot rivojiga qo‘shgan hissasi yoritilgan. Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy va boshqa mutafakkirlarning ilmiy merosi tahlil qilinib, ularning asarlari zamonaviy tibbiyot rivojiga asos bo‘lib xizmat qilgani ko‘rsatildi. Tadqiqot natijalari qadimgi tabobat bilimlari bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmaganini tasdiqlaydi. ANNOTATION: This article explores the written sources of ancient Eastern medicine and the contributions of Central Asian scholars to the development of medical science. The scientific heritage of Abu Ali Ibn Sina, Abu Rayhan Beruni, and other thinkers is analyzed, demonstrating that their works laid the foundation for modern medicine. The findings confirm that ancient medical knowledge remains relevant today.
Sharq tabobati, Ibn Sino, Beruniy, tibbiyot tarixi, yozma manbalar, O‘rta Osiyo allomalari
Keywords: Eastern medicine, Ibn Sina, Beruni, history of medicine, written sources, Central Asian scholars
YO‘G‘ON ICHAK SARATONIDA NEOADYUVANT KIMYOTERAPIYANING AHAMIYATI.
Annotatsiya. Yo‘g‘on ichak saratoni dunyo bo‘yicha keng tarqalgan onkologik kasalliklardan biri hisoblanadi. Kasallikni samarali davolashda kompleks yondashuv muhim ahamiyatga ega bo‘lib, bunda jarrohlik amaliyoti bilan bir qatorda kimyoterapiya usullari ham qo‘llaniladi. Neoadyuvant kimyoterapiya – bu asosiy jarrohlik davolashidan oldin qo‘llaniladigan dori vositalari bilan davolash usuli bo‘lib, u o‘sma hajmini kichraytirish, metastazlarning rivojlanishini sekinlashtirish hamda operatsiya samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Mazkur maqolada yo‘g‘on ichak saratonida neoadyuvant kimyoterapiyaning ahamiyati, uning klinik samaradorligi hamda bemorlarning prognozini yaxshilashdagi roli tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Yo‘g‘on ichak saratoni, neoadyuvant kimyoterapiya, onkologiya, o‘sma, metastaz, kompleks davolash, jarrohlik davolash, prognoz, kimyoterapiya preparatlari.
GEMORRAGIK MIKROTROMBOVASKULITDA DAVOLOVCHI PLAZMAFEREZ SAMARADORLIGI
Gemorragik mikrotrombovaskulit (Shenleyn–Genox purpurasi) kichik qon tomirlarining immunokompleksli yallig‘lanishi bilan kechadigan kasallik hisoblanadi. Ushbu kasallikda tomir devorlarida immun komplekslarning to‘planishi mikrotromboz, gemorragik toshmalar va ichki organlar zararlanishiga olib keladi. Tadqiqotning maqsadi gemorragik mikrotrombovaskulit bilan og‘rigan bemorlarda davolovchi plazmaferez usulining samaradorligini baholashdan iborat. Tadqiqot natijalari plazmaferez usuli qondagi patologik immun komplekslar, yallig‘lanish mediatorlari va toksik metabolitlarni kamaytirish orqali klinik simptomlarning tezroq regressiyasiga yordam berishini ko‘rsatdi. Ushbu usul ayniqsa og‘ir kechuvchi shakllarda samarali yordamchi terapiya sifatida tavsiya etiladi.
gemorragik mikrotrombovaskulit, Shenleyn–Genox purpurasi, plazmaferez, immun komplekslar, mikrotromboz, gemostaz, yallig‘lanish.
DARSLARDA MULTIMEDIA VOSITALARIDAN FOYDALANISH
Annotatsiya: Dars jarayonida multimedia vositalaridan foydalanish zamonaviy ta’lim tizimining eng muhim tamoyillaridan biriga aylandi. Axborot texnologiyalari jadal rivojlanayotgan bir paytda, o‘qitish jarayoni ham ushbu o‘zgarishlarga moslashishni talab qilmoqda. O‘quvchilar va talabalarning yangi avlodi kundalik hayotlarida elektron qurilmalar, internet va boshqa raqamli manbalarni faol qo‘llashmoqda. Bu holat ta’limda ham yangi usullardan, xususan, multimedia vositalaridan keng foydalanishni taqozo etmoqda. Multimedia vositalari deganda, matn, audio, video, rangtasvir, animatsiya va interaktiv elementlarni o‘zida mujassamlashtirgan texnologiyalar majmui tushuniladi. Ular o‘quv materialini ko‘rgazmali, samarali hamda oson o‘zlashtiriladigan qilib taqdim etish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar: multimedia vositalari, dars jarayoni, innovatsion ta’lim texnologiyalari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, zamonaviy pedagogika, raqamli savodxonlik, ta’lim sifati.
TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI XORIJIY JARAYONINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI VA HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISH BILAN BOG‘LIQLIGI
Annotatsiya: Mazkur maqolada to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy jarayonlarning o‘ziga xos xususiyatlari hamda ularning hududiy iqtisodiy rivojlanish bilan o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda xorijiy jarayonlarning hududlar iqtisodiy salohiyatini oshirishdagi o‘rni va ularning samaradorligiga ta’sir etuvchi omillar yoritiladi. Аннотация: В статье анализируются особенности прямых иностранных процессов и их взаимосвязь с региональным экономическим развитием. Особое внимание уделяется роли иностранных процессов в повышении экономического потенциала регионов и факторам, влияющим на их эффективность. Abstract: This article analyzes the specific features of foreign direct processes and their relationship with regional economic development. The study focuses on the role of foreign processes in enhancing regional economic potential and the factors affecting their efficiency.
Kalit so‘zlar: to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy jarayonlar, hududiy iqtisodiy rivojlanish, investitsiya jarayonlari, hududiy omillar, iqtisodiy samaradorlik.
Ключевые слова: прямые иностранные процессы, региональное экономическое развитие, инвестиционные процессы, региональные факторы, экономическая эффективность.
Keywords: foreign direct processes, regional economic development, investment processes, regional factors, economic efficiency.
IJTIMOIY TARMOQLARNING DIQQAT VA XOTIRA JARAYONLARIGA TA’SIRI
Annotatsiya. Zamonaviy axborot texnologiyalarining tez sur’atlarda rivojlanishi jamiyat hayotining deyarli barcha sohalariga ta’sir ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlarning keng tarqalishi yoshlar hayot tarzini, muloqot usullarini va axborotni qabul qilish jarayonlarini sezilarli darajada o‘zgartirdi. Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishning diqqat va xotira jarayonlariga ko‘rsatadigan ta’siri psixologik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotlar va ilmiy manbalarga tayangan holda ijtimoiy tarmoqlarning insonning kognitiv faoliyatiga ijobiy va salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi asoslab beriladi. Shuningdek, yoshlarning diqqat barqarorligi, axborotni qabul qilish tezligi hamda qisqa va uzoq muddatli xotira faoliyati bilan bog‘liq jihatlar muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: ijtimoiy tarmoqlar, diqqat, xotira, kognitiv jarayonlar, yoshlar psixologiyasi, raqamli muhit, axborot oqimi, internet texnologiyalari.
INFORMATIKA DARSLARIDA SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA KOMPYUTER GRAFIKASI KOMPETENTLIGINI SHAKLLANTIRISH
Ushbu maqolada informatika darslarida sun’iy intellekt (AI) vositalari yordamida kompyuter grafikasi kompetentligini shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari keng yoritiladi. Tadqiqot davomida yoshga moslashtirilgan 45 daqiqalik dars modeli ishlab chiqildi hamda grafik dizaynni o‘rgatishda zamonaviy raqamli platformalardan foydalanish samaradorligi tahlil qilindi. Natijalar AI vositalari o‘quvchilarning kreativ fikrlashi, raqamli savodxonligi va loyiha asosida ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishini ko‘rsatdi.
sun’iy intellekt, kompyuter grafikasi, raqamli kompetentlik, informatika ta’limi, vizual dizayn, zamonaviy pedagogika.
INFORMATIKA DARSLARIDA KOMPYUTER GRAFIKASI SOHASIDA O'QUVCHILARNING KOMPETENTLIGINI SHAKLLANTIRISH
Maqolada O'zbekiston maktablarida informatika darslarida kompyuter grafikasi yo'nalishida o'quvchilarning kompetentligini shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. 45 daqiqalik darslar uchun vaqt taqsimoti, 15 nafar o'quvchi bilan ishlash metodikasi va zamonaviy grafik dasturlardan (Canva, Figma, Krita, Adobe Express) foydalanish samaradorligi tahlil qilingan. Tajriba natijalari va metodik tavsiyalar taqdim etilgan.
Kalit so‘zlar: kompetentlik, kompyuter grafikasi, informatika darsi, raqamli savodxonlik, dizayn tafakkuri, zamonaviy grafik dasturlar, O'zbekiston maktablari.
RENDU–OSLER KASALLIGINI ASORATLARINI DAVOLASHDA TEMIR PREPARATLARINING EFFEKTIVLIGI
Ushbu maqolada Rendu–Osler kasalligi (irsiy gemorragik teleangiektaziya) bilan og‘rigan bemorlarda rivojlanadigan surunkali qon yo‘qotish va temir tanqisligi anemiyasini davolashda temir preparatlarining samaradorligi ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Kasallikning asosiy klinik belgisi — takrorlanuvchi epistaksis va shilliq qavat teleangiektaziyalari bo‘lib, ular uzoq muddatli yashirin yoki ochiq qon ketishlarga olib keladi. Natijada bemorlarda mikrotsitar, gipoxrom anemiya rivojlanadi. Maqolada og‘iz orqali va parenteral temir preparatlari qo‘llanilishining klinik natijalari, gemoglobin va ferritin ko‘rsatkichlariga ta’siri, nojo‘ya ta’sirlar hamda individual yondashuv tamoyillari yoritilgan. Temir terapiyasining o‘z vaqtida va adekvat dozada qo‘llanishi hayot sifatini yaxshilashi va asoratlar xavfini kamaytirishi asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar: Rendu–Osler kasalligi, irsiy gemorragik teleangiektaziya, epistaksis, temir tanqisligi anemiyasi, ferritin, gemoglobin, temir preparatlari, parenteral temir, surunkali qon yo‘qotish.
BIRINCHI TIBBIY YORDAMNI TO‘G‘RI QO‘LLASHNING BEMOR HAYOTIDA AHAMIYATI
Mazkur maqolada birinchi tibbiy yordamni o‘z vaqtida va to‘g‘ri ko‘rsatishning bemor hayotini saqlab qolish, asoratlarni kamaytirish va nogironlikning oldini olishdagi ahamiyati ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Favqulodda holatlarda, xususan, travmalar, og‘ir qon ketish, kuyish, zaharlanish, shok va klinik o‘lim holatlarida dastlabki daqiqalarda amalga oshirilgan to‘g‘ri chora-tadbirlar prognozni keskin yaxshilaydi. Birinchi tibbiy yordamning asosiy vazifasi — hayotiy muhim funksiyalarni (nafas olish, yurak faoliyati, qon aylanishi va markaziy asab tizimi faoliyati) vaqtincha qo‘llab-quvvatlash va bemorni ixtisoslashgan tibbiy yordam bosqichiga barqaror holatda yetkazishdan iborat. Maqolada ABC algoritmi, yurak-o‘pka reanimatsiyasi, gemostaz usullari, immobilizatsiya tamoyillari hamda favqulodda vaziyatlarda tezkor harakatning “oltin daqiqalar” konsepsiyasi ilmiy jihatdan tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: birinchi tibbiy yordam, favqulodda holat, yurak-o‘pka reanimatsiyasi, ABC algoritmi, klinik o‘lim, qon ketish, shok, immobilizatsiya, gemostaz, reanimatsiya samaradorligi.
CHINGIZ AYTMATOVNING "BIRINCHI MUALLIM" QISSASIDA ICHKI MONOLOG VA PSIXOLOGIK DETAL.
Mazkur maqolada Chingiz Aytmatovning "Birinchi muallim" qissasida ichki monolog va psixologik detalning badiiy funksiyasi tahlil qilinadi. Asarda qahramonlar ruhiyati, ichki ziddiyatlar va xarakter evolyutsiyasi aynan ushbu tasvir vositalari orqali ochilishi asoslab beriladi.Tadqiqot natijasida ichki monolog va psixologik detal obraz psixologiyasini chuqurlashtiruvchi asosiy estetik omil ekani aniqlanadi.
Kalit so'zlar: ichki monolog, psixologik detal, psixologizm, ruhiy konflikt, badiiy obraz, xarakter dinamikasi.
THE IMPORTANCE OF CLIL (CONTENT AND LANGUAGE INTEGRATED LEARNING) IN TEACHING ENGLISH
In recent decades, globalization and internationalization have significantly influenced educational systems worldwide. The growing need for multilingual professionals has encouraged educators to search for innovative approaches that combine language learning with subject education. One of the most effective and widely recognized approaches in this regard is Content and Language Integrated Learning (CLIL). CLIL is an educational methodology in which a foreign language is used as the medium of instruction to teach non-language subjects, allowing learners to develop both content knowledge and language competence simultaneously.
PATIENT PSYCHOLOGY IN CARDIOVASCULAR DISEASES
This article examines diseases associated with changes in arterial blood pressure—namely hypertension and hypotension—and explores the psychological characteristics of patients affected by these conditions. The impact of hypertension and hypotension on patients’ mental and emotional states is analyzed, with particular attention to the role of stress and emotional strain in the development and progression of these disorders. Furthermore, the study substantiates that a patient’s psychological condition is a significant factor influencing the course and outcomes of the disease. Based on contemporary statistical data, the widespread prevalence of blood pressure–related disorders is also highlighted.
Hypertension, hypotension, arterial blood pressure, psychology, stress, patient psychology, cardiovascular diseases, mental state, anxiety, fatigue.
IKKINCHI JAHON URUSHI YILLARIDA OʻZBEKISTONDA OLIY TAʼLIMNING HOLATI
Anatatsiya: Ushbu maqolada Ikkinchi jahon urushi yillarida Oʻzbekistonda taʼlim tizimining holati va rivojlanish xususiyatlari tahlil qilinadi. Urush sharoitida yuzaga kelgan ijtimoiy-iqtisodiy qiyinchiliklar, moddiy va kadrlar tanqisligi taʼlim sohasiga koʻrsatgan taʼsiri yoritib beriladi. Shuningdek, front va front ortidagi ehtiyojlar sababli oʻquv jarayonidagi oʻzgarishlar, maktab va oliy taʼlim muassasalarining faoliyati, evakuatsiya qilingan oʻquv yurtlarining Oʻzbekistonda joylashtirilishi masalalari ko‘rib chiqiladi. Maqolada urush yillarida taʼlim tizimining jamiyat barqarorligini saqlash va malakali kadrlar tayyorlashdagi muhim oʻrni tarixiy manbalar asosida ochib beriladi.
Kalit so‘zlar: Ikkinchi jahon urushi, Oʻzbekiston, taʼlim tizimi, maktab taʼlimi, oliy taʼlim, urush yillari, evakuatsiya, kadrlar tayyorlash, front orti, ijtimoiy-iqtisodiy sharoit.
ALEKSANDR FAYNBERGNING "UMR" SHE'RI TAHLILI VA UNDAGI HAYOTIY OBRAZLAR TASNIFI
Annotatsiya. Mazkur maqolada o'zbek kitobxonlariga yaxshi tanish bo'lgan sermahsul shoir, yozuvchi va tarjimon Aleksandr Faynbergning "Umr" she'ri tahlil qilinadi. Aleksandr Faynberg ko'p qirrali iste'dod sohibi bo'lib, u nafaqat shoir, balki tarjimon, yozuvchi va tarjimon sifatida ham adabiyot sohasida muhim o'rin egallaydi. Annotation. This article analyzes the poem "Life" by Alexander Feinberg, a prolific poet, writer and translator well known to Uzbek readers. Alexander Feinberg is a multifaceted talent, occupying an important place in the field of literature not only as a poet, but also as a translator, writer and interpreter. Аннотация. В данной статье анализируется стихотворение «Жизнь» Александра Файнберга, поэта, писателя и переводчика, хорошо известного узбекским читателям. Александр Файнберг – многогранный талант, занимающий важное место в литературном мире не только как поэт, но и как переводчик, писатель и интерпретатор.
Kalit so'zlar: o'tkinchilik, farishtalar, buyuk bo'lib tug'ilish, tafakkur.
Keywords: transience, angels, being born great, thought.
Ключевые слова: бренность, ангелы, великое рождение, мысль.
YOSHLAR VA BOLALAR FUTBOLINING JISMONIY VA PEDAGOGIK AHAMIYAT.
Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada yoshlar va bolalar futbolining jismoniy rivojlanish, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish hamda pedagogik tarbiya jarayonidagi o‘rni yoritib beriladi. Tadqiqot davomida bolalar futbolida mashg‘ulotlarni tashkil etishning yosh xususiyatlariga mos metodlari, jismoniy sifatlarni rivojlantirish yo‘llari va futbol orqali ijtimoiy ko‘nikmalarni shakllantirish masalalari tahlil qilindi. Olingan natijalar bolalar futboli nafaqat sport natijalariga, balki shaxs kamolotiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi.
Kalit so‘zlar: bolalar futboli, yoshlar sporti, jismoniy tarbiya, sport pedagogikasi, futbol mashg‘ulotlari, ijtimoiy ko‘nikmalar, sog‘lom turmush tarzi.
ФИЗИЧЕСКОЕ, ПСИХИЧЕСКОЕ И СОЦИАЛЬНОЕ ЗДОРОВЬЕ
Аннотация: Здоровье человека по праву считается одной из основных жизненных ценностей, от которой напрямую зависит общее благополучие личности, ее социальная активность, трудоспособность и качество жизни. На сегодняшний день подлинное понимание здоровья опирается на целостную концепцию, согласно которой здоровье личности выступает как сложный комплекс, в котором неразрывно связаны и взаимодействуют между собой физическое, психическое и социальное составляющие. Понимание взаимосвязи этих компонентов и глубокий анализ каждого их них позволяют рассмотреть здоровье не просто как отсутствие болезни, а как состояние полного физического, психического и социального благополучия, что отражено в определении Всемирной организации здравоохранения.
Ключевые слова: здоровье, физическое здоровье, психическое здоровье, социальное здоровье, благополучие, профилактика, адаптация, гармония, качество жизни, личностное развитие.
СОСТОЯНИЕ НЕРВНО-ПСИХИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ ЗРЕЛЫХ И НЕЗРЕЛЫХ ДЕТЕЙ В I-III МЕСЯЦАХ ЖИЗНИ.
Аннотация. В работе приводятся результаты изучения состояния нервно-психического развития зрелых и незрелых детей первых трёх месяцев жизни. Установлено: среди незрелых девочек по сравнению со зрелыми существенно увеличение частоты отдельных форм задержки нервно-психического развития и увеличение их сочетанных форм, а среди незрелых мальчиков также уменьшена частота отдельных форм задержки нервно-психического развития, увеличена частота сочетанных форм задержки нервно-психического развития. Abstract. This paper presents the results of a study of the neuropsychic development of mature and immature children during the first three months of life. It was found that among immature girls, compared to mature ones, there is a significant increase in the frequency of individual forms of neuropsychic delay and an increase in their combined forms. Among immature boys, the frequency of individual forms of neuropsychic delay is reduced, while the frequency of combined forms of neuropsychic delay is increased.
Ключевые слова: новорожденные, зрелые, незрелые, дети, первых трёх месяцев жизни, нервно-психическое развитие, тормозные процессы, легкая утомляемость, установочные рефлексы, цепные симметричные рефлексы хныканье, плач, крик.
Key words: newborns, mature, immature, children, first three months of life, neuropsychic development, inhibitory processes, easy fatigue, righting reflexes, chain symmetrical reflexes whining, crying, screaming.
AKADEMIK LITSEY O‘QUVCHILARINING CHIDAMLILIK VA TEZKORLIK SIFATLARINI OSHIRISH
Annotatsiya: Mazkur maqolada akademik litsey o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarligini takomillashtirishda chidamlilik va tezkorlik sifatlarini rivojlantirishning ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, ushbu sifatlarni oshirishga qaratilgan samarali mashg‘ulot usullari, metodik tavsiyalar hamda amaliy misollar keltirilgan. Tadqiqot natijalari o‘quvchilarning sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va ularning jismoniy hamda ruhiy salomatligini mustahkamlashda muhim o‘rin tutadi. Annotation: This article discusses the importance of developing endurance and speed qualities in academic lyceum students as part of improving their physical fitness. Effective training methods, methodological recommendations, and practical examples aimed at enhancing these qualities are presented. The findings emphasize the role of physical training in strengthening students’ physical and psychological health and promoting a healthy lifestyle.
Kalit so‘zlar: chidamlilik, tezkorlik, jismoniy tarbiya, sport mashg‘ulotlari, sog‘lom turmush tarzi, akademik litsey, harakat faolligi, metodika
Keywords: endurance, speed, physical education, sports training, healthy lifestyle, academic lyceum, physical activity, methodology
ALISHER NAVOIYNING "XAZOYIN UL-MAONIY" DEVONI
Annotatsiya: ushbu maqolada Alisher Navoiy ijodini o’rganish, uning g’azallar tematikasi, mavzu ko’lami, qolaversa, shoirning “Xazoyin ul-maoniy” kulliyotidagi g’azal va ruboiylarining hajmi, tahlili hamda devondagi ijtimoiy-falsafiy fikrlar haqida so’z yuritiladi.
Kalit so’zlar: Nаvоiy, g’аzаl, rubоiy, mustаzоd,
O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDAGI TOPONIM VA ETNONIM ASOSIDA SHAKLLANGAN LIBOS NOMLARI
Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘zbek va ingliz tillarida toponim (joy nomlari) hamda etnonim (xalq, elat nomlari) asosida shakllangan libos nomlari etnolingvistik va lingvomadaniy jihatdan tahlil qilinadi. Toponimik va etnonimik asosdagi kiyim nomlari tilning madaniy qatlamiga mansub bo‘lib, ular tarixiy aloqalar, savdo yo‘llari, migratsiya jarayonlari, hududiy identifikatsiya hamda milliy an’analar haqida muhim ma’lumotlarni o‘zida mujassamlashtirgan. Abstract. This article analyzes clothing names formed on the basis of toponyms (place names) and ethnonyms (names of peoples or ethnic groups) in Uzbek and English from ethnolinguistic and linguocultural perspectives. Clothing terms derived from toponymic and ethnonymic sources belong to the cultural layer of the lexicon and embody significant information about historical contacts, trade routes, migration processes, regional identification, and national traditions.
Kalit so‘zlar: Toponim asosidagi libos nomlari; Etnonim asosidagi kiyim nomlari; Libos leksikasi; Etnolingvistika; Lingvomadaniyatshunoslik; Onomasiologiya.
Key words: Toponym-based clothing names; Ethnonym-based clothing names; Clothing lexicon; Ethnolinguistics; Linguoculturology; Onomasiology.
PATHOGENETIC ASPECTS OF THE DEVELOPMENT OF ISCHEMIC HEART DISEASE AND CHRONIC HEART FAILURE
This article analyzes the pathogenetic mechanisms that play an important role in the development of coronary heart disease and chronic heart failure. The role of myocardial perfusion disorders, atherosclerotic processes, activation of neurohormonal systems, and metabolic changes in the development of these diseases is highlighted. Structural and functional changes occurring in the heart muscle, hemodynamic disorders, and the role of compensatory mechanisms are also considered. The results of the study show that it is important to determine the interrelationship of these pathological processes and prevent the development of the disease.
Keywords: Ischemic heart disease, chronic heart failure, pathogenesis, myocardial ischemia, atherosclerosis, neurohormonal system, hemodynamic disorders, cardiac muscle, hypoxia, remodeling.
THE ROLE OF VITAMIN D IN CHRONIC HEART FAILURE
This article examines the role of vitamin D in chronic heart failure and its effect on the cardiovascular system. It has been established that vitamin D deficiency negatively affects the contractile activity of the heart muscle, the activity of the renin-angiotensin-aldosterone system, and inflammatory processes. As a result of the studies, it was shown that a sufficient level of vitamin D can improve heart function, slow down the development of the disease, and serve to improve the quality of life of patients.
Keywords: Chronic heart failure, vitamin D, cardiovascular system, myocardial function, renin-angiotensin-aldosterone system, hypovitaminosis D, inflammatory process, cardiac activity, prevention, metabolic disorders.
РОЛЬ МИНЕРАЛОВ И ВИТАМИНОВ ПРИ ИШЕМИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ СЕРДЦА.
В данной статье широко освещены патогенез, факторы развития ишемической болезни сердца, а также роль витаминов и минеральных веществ в ее профилактике и лечении. На основе научных источников проанализировано значение микронутриентов в метаболизме миокарда, сократимости сердечной мышцы, состоянии кровеносных сосудов и системе антиоксидантной защиты. Также описаны функциональные нарушения и клинические последствия, возникающие в результате их дефицита.
Ключевые слова: Ишемическая болезнь сердца, витамины, минералы, миокард, коронарные артерии, атеросклероз, антиоксиданты, микронутриенты, сердечно-сосудистая система, метаболизм.