SIMSIZ ALOQA UCHUN SIGNAL O’TKAZUVCHANLIGIDAN SAMARALI FOYDALANISH IMKONINI BERUVCHI ASOSIY TEXNOLOGIYALAR. - Jo’raboyeva Hurixon Axmadjon qizi; Jo’raboyeva Bibifotima Arabboy qizi; Dalibekov Lochinbek Rustambekovich (TADQIQOTLAR, 2025)
Annotatsiya Simsiz aloqa tizimlarida radiochastota spektrining cheklanganligi va foydalanuvchilar hamda xizmatlar sonining tez sur’atlarda ortib borishi signal o‘tkazuvchanligidan samarali foydalanishni muhim ilmiy-amaliy masalaga aylantirmoqda. Mazkur ishda spektr samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy multiplekslash va ko‘p foydalanuvchili kirish texnologiyalari — FDMA, TDMA, CDMA, OFDMA, NOMA hamda MIMO yondashuvlari tahlil qilinadi. Tadqiqot metodologiyasi nazariy tahlil va simulyatsion baholashga asoslanib, AWGN va ko‘p yo‘lli kanal modellari sharoitida spektr samaradorligi, kechikish darajasi, energiya samaradorligi va hisoblash murakkabligi kabi ko‘rsatkichlar bo‘yicha taqqoslash amalga oshiriladi. Olingan natijalar an’anaviy ortogonal texnologiyalar soddaligi bilan ajralib tursa-da, zamonaviy yuqori zichlikdagi tarmoqlarda OFDMA va NOMA yechimlari spektrdan foydalanish darajasini sezilarli oshirishini ko‘rsatadi. OFDMA resurslarni moslashuvchan taqsimlash orqali kengbant xizmatlar uchun barqaror ishlashni ta’minlasa, NOMA yuqori foydalanuvchi zichligi va IoT muhitlarida ustunlikka ega ekanligi aniqlanadi. Tadqiqot xulosalari amaldagi 4G/LTE, 5G va Wi- Fi 6/7 standartlari bilan bog‘liq holda talqin qilinib, simsiz aloqa tizimlarini loyihalash va optimallashtirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.