NEFT SANOATI UCHUN AMINLAR VA AMIDLAR ASOSIDA YANGI POLIDENTAT BIRIKMALAR ASOSLI INGIBITORLAR SINTEZI - Xolikova Sevara Jasurovna; Nurmatov Muxriddin Shaxriyor o‘g‘li (TADQIQOTLAR, 2025)
Neft sanoatida qo‘llaniladigan kimyoviy reagentlar yuqori harorat, kuchli minerallashgan suvlar, CO₂ va H₂S kabi agressiv gazlar, hamda metall korroziyasiga olib keluvchi omillarga nisbatan barqaror bo‘lishi talab etiladi. Bugungi kunda sohaga oid statistik ma’lumotlarga ko‘ra, korroziya tufayli neft-gaz sanoatida yillik yo‘qotishlar umumiy tannarxning 25% gachani tashkil qilmoqda. Azot atomiga ega bo‘lgan polidentat birikmalar – poliaminlar, amidoaminlar, poliamidoaminlar – metall ionlari bilan kuchli komplekslar hosil qilishi, po‘lat sirtiga mustahkam adsorbsiya qilishi, yuqori harorat va sho‘rlanishga nisbatan sezilarli chidamlilik ko‘rsatishi tufayli neft kimyosida eng istiqbolli moddalar sirasiga kiradi. Ko‘plab ilmiy manbalarda qayd etilishicha, polidentat (ikki va undan ortiq donor markaziga ega) ligandlar oddiy monodentat aminlarga nisbatan barqarorroq, inert muhitlarda faolroq va kompleks hosil qilish qobiliyati kuchliroqdir. Shu bois ular zamonaviy korroziya inhibitörlari, kompleks hosil qiluvchilar, stabilizatorlar yoki EOR (Enhanced Oil Recovery) reagentlarida asosiy tarkibiy modda sifatida qo‘llanmoqda.