KODDNING RELYATSION MODELI - Tojimamatov Israil Nurmamatovich; Omonaliyeva Elinur Umidbek qizi (TADQIQOTLAR, 2025)
Annotatsiya: Ushbu ishda koddning relatsion modeli va uning zamonaviy ma’lumotlar bazalaridagi o‘rni o‘rganiladi. Relatsion model ma’lumotlarni jadval shaklida saqlash, ular orasidagi bog‘lanishlarni aniqlash va ma’lumotlar ustida mantiqan to‘g‘ri amallarni bajarishni ta’minlash tamoyiliga asoslangan. Modelning asosiy tushunchalari sifatida relatsiya (jadval), tupel (qator), atribut (ustun), domain (atribut qiymatlari to‘plami), primary key (asosiy kalit) va foreign key (chet kalit) keltiriladi. Relatsion model dasturchilar uchun qulay interfeys yaratadi, ma’lumotlar yaxlitligi va ishonchliligini ta’minlaydi hamda SQL tili orqali CRUD operatsiyalarini bajarish imkonini beradi. Ishda relatsion modelning Talabalar va Kurslar misoli asosida amaliy qo‘llanilishi ko‘rsatildi, jumladan, bog‘lanish jadvali orqali many-to- many munosabatlar tashkil etilishi, primary va foreign key orqali ma’lumotlar integriteti saqlanishi va SQL so‘rovlari yordamida ma’lumotlarni olish tartibi tushuntirildi. Shuningdek, relatsion modelning tranzaksiyalarni boshqarish va ACID printsiplari asosida ishlash xususiyatlari ham yoritildi. Natijada, koddning relatsion modeli dasturchilar uchun ma’lumotlar bazasini samarali loyihalash va boshqarishning asosiy vositasi sifatida taqdim etiladi.