ALEKSANDR ARKADEVICH FAYNBERGNING “OKEANNI YORIB SUZADI KEMA” SHE’RIDA VATAN VA INSON TAQDIRI FALSAFASI - Nurmaxmatova Firuza Rasulovna (TADQIQOTLAR, 2026)
Annotatsiya: XX asr o’zbek she’riyatida inson ruhiyatini,tarixiy sinovlarini va Vatan tushunchasini yangi badiiy uslubda yoritib bergan namoyondalar talaygina.Bu davr adabiy jarayonida shaxs va jamiyat,inson va makon,xotira va taqdir mavzulari she’riyatning markazida edi.Ayniqsa bu davrga kelib Vatan tushunchasi geografik makon ma’nosidan yuqoriroq talqin qilish bosqichiga o’tib,ma’naviy va ruhiy hodisa sifatida e’tirof etila boshlandi.Shoirlar uchun Vatan bu tug’ilgan joyning nomi yoki xaritadagi o’rni emas,balki insonning ichki olamini shakllantiruvchi,uning borlig’iga ma’no jo etib,to’ldiruvchi muqaddas qadriyatdir.Ana shunday davr falsafiy-ruhiy yo’nalishi bilan hamohang tarzda ijod faoliyatini olib borgan ijodkorlar qatorida Aleksandr Arkadevich Faynberg alohida o’rin tutadi.Uning she’riyati o’zining samimiyligi,tasvirlanayotgan obrazlarning soddaligi va shu soddalik zamirida yotgan teran fikr-mulohaza bilan farqlidir.Fanberg ijodiyotida inson taqdiri,bolalik xotiralari,ota-ona siymosi,sadoqat,muhabbat va eng avvalo Vatan tuyg’usi yetakchi mavzulardan biri hisoblanadi.Shoirning hayotda orttirgan tajribasi,turli davrlarda yashab,ularning ruhini to’laqonli ko’nglidan o’tkazgani,boshidan kechirgan barcha hodisalar uning asarlarida teran ichki kechinmalar ko’rinishida yuzaga chiqadi.Faynberg she’rlarida Vatan ko’pincha bevosita madh etilmaydi.Shoir qandaydir insonni g’ururlantirib yuboradigan shiorlar,balandparvoz so’zlar o’rniga kichik hayotiy detallarni asarlarida qo’llab, ta’sirchan obrazdagi Vatan tushunchasini o’quvchi ongida gavdalantiradi.Bu fazilat shoir uslubiga xos bo’lgan noyob xislat bo’lib,unda yurt tuyg’usi tashqaridan chiroyli ko’rinib ko’zni quvnatadigan dabdaba ko’rinishida emas,balki ichki ehtiyoj ko’rinishida talqin etiladi.Inson qayerda bo’lmasin,uning qalbida bolalik nafasi singgan maskan yashaydi.”Okeanni yorib suzadi kema…” misralari bilan boshlanuvchi she’r ham Faynberg ijodining mana shunday ruhiy qatlamlarini o’zida mujassam etgan go’zal asardir.Ushbu maqola Aleksandr Arkadevich Faynbergning yuqorida ta’kidlaganimiz “Okeanni yorib suzadi kema…” satri bilan boshlanuvchi she’ri tahliliga bag’ishlangangan.