MELASMA: ZAMONAVIY YECHIMLAR VA TAVSIYALAR - Nazarova Sh.O; Qadamov D.D (TADQIQOTLAR, 2026)
Annotatsiya. Melazma — bu odatda yuz sohasida kuzatiladigan, simmetrik joylashgan giperpigmentatsiya bilan tavsiflanadigan, orttirilgan (acquired) teri kasalligidir. Ushbu holat ayollarda hamda teri fototipi to‘qroq bo‘lgan shaxslarda yuqori uchrash ko‘rsatkichiga ega. Kasallik patogenezida bir nechta etiologik omillar, jumladan, yorug‘lik (ayniqsa ultrabinafsha nurlanish) ta’siri, gormonal omillar hamda irsiy moyillik muhim rol o‘ynashi aniqlangan. Melazmaning umumiy tarqalish ko‘rsatkichi 1–50% oralig‘ida o‘zgarib turadi, chunki epidemiologik ma’lumotlar ko‘pincha muayyan geografik hududdagi ma’lum etnik guruhlar doirasida hisoblab chiqiladi. Gistologik jihatdan melazma epidermal yoki dermal qatlamlarda pigmentatsiyaning ortishi, melanotsitlarning kattalashuvi, melanosomalar sonining ko‘payishi, solar elastoz, dermal qon tomirlarining ko‘payishi hamda ayrim hollarda perivaskulyar limfogistiositar infiltratlar bilan namoyon bo‘lishi mumkin. Melazmani davolashda turli xil topikal, peroral va protseduraviy terapiya usullari muvaffaqiyatli qo‘llanilgan. An’anaviy topikal preparatlar qatoriga gidroxinon, tretinoin, kortikosteroidlar hamda uch komponentli kombinatsiyalangan kremlar kiradi. Shuningdek, boshqa sintetik va tabiiy topikal vositalar ham turli darajadagi samaradorlikni namoyon etgan. Melazmani davolashda istiqbolli peroral terapiya vositalari qatoriga traneksamik kislota, Polypodium leucotomos va glutation kiradi. Kimyoviy piling, mikroneedling, radiochastotali muolajalar hamda lazer terapiyasi kabi protsedural usullar ham melazmani davolashda asosiy yoki qo‘shimcha (ad’yuvant) davolash sifatida keng qo‘llaniladi. Ta’kidlash joizki, bir xil davolash usuli doirasida yoki turli terapevtik yo‘nalishlar kombinatsiyasida qo‘llaniladigan muolajalar monoterapiyaga nisbatan, odatda, yuqoriroq samaradorlik ko‘rsatadi. Mazkur sharh maqola melazmaning epidemiologiyasi, patogenezi, klinik va gistologik xususiyatlari hamda ushbu keng tarqalgan, biroq davolash nuqtai nazaridan murakkab bo‘lgan kasallikni boshqarish usullari haqidagi zamonaviy ilmiy qarashlarning keng qamrovli yangilangan tahlilini taqdim etadi.