O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA YAIM DINAMIKASINI TREND, MAVSUMIYLIK VA TASODIFIY KOMPONENTLAR ASOSIDA PROGNOZLASH - Raximova Umida Ziyadullayevna; Qahramonov Amirxon Nasimjonovich (TADQIQOTLAR, 2026)
Annotatsiya: Mazkur maqolada trendga ega, mavsumiy va tasodifiy jarayonlarni prognozlash masalalari vaqt qatorlari tahlili asosida o‘rganiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi iqtisodiy ko‘rsatkichlarning vaqt davomida o‘zgarish qonuniyatlarini aniqlash hamda ularni prognozlashning samarali usullarini tahlil qilishdan iborat. Vaqt qatorlari iqtisodiy jarayonlarning dinamikasini aks ettiruvchi muhim statistik vosita bo‘lib, ular orqali ko‘rsatkichlarning umumiy rivojlanish yo‘nalishi (trend), davriy takrorlanadigan o‘zgarishlari (mavsumiylik) va tasodifiy tebranishlari aniqlanadi. Maqolada vaqt qatorlarining asosiy tarkibiy qismlari ilmiy jihatdan yoritilib, trendni aniqlashda chiziqli model, mavsumiylikni baholashda additiv va multiplikativ yondashuvlar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, prognozlashning zamonaviy usullari, jumladan trend ekstrapolyatsiyasi, harakatlanuvchi o‘rtacha va ekonometrik modellar tahlil qilingan. Amaliy qismda rasmiy statistik ma’lumotlar asosida iqtisodiy ko‘rsatkichlar tahlil qilinib, ularning kelajakdagi qiymatlari prognoz qilingan. Tadqiqot natijalari iqtisodiy jarayonlarni prognozlashda vaqt qatorlari tahlilining muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.