SURUNKALI KASALLIKLARDA ERTA DIAGNOSTIKANING BEMOR NATIJALARIGA TA’SIRI: TIZIMLI TAHLIL - Xudayarova Husnora Oʻktambayevna (TADQIQOTLAR, 2026)
ABSTRACT Surunkali kasalliklar (yuqori qon bosimi, qandli diabet, surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi, yurak yetishmovchiligi va boshqalar) dunyo bo‘yicha asosiy o‘lim va nogironlik sababi hisoblanadi. Ushbu tizimli tahlilning maqsadi – erta diagnostikaning bemorlarning uzoq muddatli natijalariga (o‘lim, hayot sifati, kasallanish darajasi, asoratlar) ta’sirini baholashdir. 2010–2025 yillar oralig‘ida nashr etilgan randomizatsiyalangan nazorat sinovlari, kohort tadqiqotlari va tizimli tahlillarni o‘z ichiga olgan holda PubMed, Scopus, Web of Science bazalarida qidiruv amalga oshirildi. 16 ta asosiy tadqiqot tanlab olindi va ularning sifati GRADE tizimi orqali baholandi. Erta diagnostika (semptomlar paydo bo‘lishidan oldin yoki dastlabki bosqichda aniqlash) bemorlarning 5 yillik o‘lim xavfini o‘rtacha 34% ga kamaytiradi [Anderson va boshq., 2021, 45-bet]. Qandli diabetda erta glikemik nazorat mikrovaskulyar asoratlar rivojlanish ehtimolini 28% ga pasaytiradi [Bergman, 2019, 112-bet]. Surunkali buyrak kasalligida erta albuminuriya skriningi terminal bosqich buyrak yetishmovchiligiga o‘tishni 40% ga sekinlashtiradi [Chen va Li, 2022, 78-bet]. Hayot sifati ko‘rsatkichlari (SF-36 shkalasi bo‘yicha) erta diagnostika qilingan guruhda o‘rtacha 22 balldan yuqori ekanligi aniqlandi [Davies, 2020, 203- bet]. Surunkali kasalliklarda erta diagnostika bemor natijalarini sezilarli darajada yaxshilaydi, o‘lim va asoratlar xavfini kamaytiradi. Tizimli skrining dasturlarini joriy etish sog‘liqni saqlash siyosatining ustuvor yo‘nalishi bo‘lishi kerak.