SIMSIZ ALOQA UCHUN SIGNAL O'TKAZUVCHANLIGIDAN SAMARALI FOYDALANISH IMKONINI BERUVCHI ASOSIY TEXNOLOGIYALAR. - Jo’raboyeva Hurixon Axmadjon qizi; Jo’raboyeva Bibifotima Arabboy qizi; Dalibekov Lochinbek Rustambekovich (TADQIQOTLAR, 2025)
Annotatsiya Simsiz  aloqa  tizimlarida  radiochastota  spektrining  cheklanganligi  va foydalanuvchilar  hamda  xizmatlar  sonining  tez  sur’atlarda  ortib  borishi  signal o‘tkazuvchanligidan  samarali  foydalanishni  muhim  ilmiy-amaliy  masalaga aylantirmoqda. Mazkur ishda spektr samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy multiplekslash  va  ko‘p  foydalanuvchili  kirish  texnologiyalari  —  FDMA,  TDMA, CDMA,  OFDMA,  NOMA  hamda  MIMO  yondashuvlari  tahlil  qilinadi.  Tadqiqot metodologiyasi nazariy tahlil va simulyatsion baholashga asoslanib, AWGN va ko‘p yo‘lli  kanal  modellari  sharoitida  spektr  samaradorligi,  kechikish  darajasi,  energiya samaradorligi  va  hisoblash  murakkabligi  kabi  ko‘rsatkichlar  bo‘yicha  taqqoslash amalga oshiriladi. Olingan natijalar an’anaviy ortogonal texnologiyalar soddaligi bilan ajralib  tursa-da,  zamonaviy  yuqori  zichlikdagi  tarmoqlarda  OFDMA  va  NOMA yechimlari spektrdan foydalanish darajasini sezilarli oshirishini ko‘rsatadi. OFDMA resurslarni  moslashuvchan  taqsimlash  orqali  kengbant  xizmatlar  uchun  barqaror ishlashni  ta’minlasa,  NOMA  yuqori  foydalanuvchi  zichligi  va  IoT  muhitlarida ustunlikka ega ekanligi aniqlanadi. Tadqiqot xulosalari amaldagi 4G/LTE, 5G va Wi-Fi 6/7 standartlari bilan bog‘liq holda talqin qilinib, simsiz aloqa tizimlarini loyihalash va optimallashtirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.