NEFT SANOATI UCHUN AMINLAR VA AMIDLAR ASOSIDA YANGI POLIDENTAT BIRIKMALAR ASOSLI INGIBITORLAR SINTEZI - Xolikova Sevara Jasurovna; Nurmatov Muxriddin Shaxriyor o‘g‘li (TADQIQOTLAR, 2025)
Neft  sanoatida  qo‘llaniladigan  kimyoviy  reagentlar  yuqori  harorat,  kuchli minerallashgan suvlar, CO₂ va H₂S kabi agressiv gazlar, hamda metall korroziyasiga olib keluvchi omillarga nisbatan barqaror bo‘lishi talab etiladi. Bugungi kunda sohaga oid  statistik  ma’lumotlarga  ko‘ra,  korroziya  tufayli  neft-gaz  sanoatida  yillik yo‘qotishlar umumiy tannarxning 25% gachani tashkil qilmoqda. Azot atomiga ega bo‘lgan polidentat birikmalar  – poliaminlar, amidoaminlar, poliamidoaminlar – metall ionlari bilan kuchli komplekslar hosil qilishi, po‘lat sirtiga mustahkam  adsorbsiya  qilishi,  yuqori  harorat  va  sho‘rlanishga  nisbatan  sezilarli chidamlilik ko‘rsatishi tufayli neft kimyosida eng istiqbolli moddalar sirasiga kiradi. Ko‘plab ilmiy manbalarda qayd etilishicha, polidentat (ikki va undan ortiq donor markaziga  ega)  ligandlar  oddiy  monodentat  aminlarga  nisbatan  barqarorroq,  inert muhitlarda  faolroq  va  kompleks  hosil  qilish  qobiliyati  kuchliroqdir.  Shu  bois  ular zamonaviy  korroziya  inhibitörlari,  kompleks  hosil  qiluvchilar,  stabilizatorlar  yoki EOR  (Enhanced  Oil  Recovery)  reagentlarida  asosiy  tarkibiy  modda  sifatida qo‘llanmoqda.