KODDNING RELYATSION MODELI - Tojimamatov Israil Nurmamatovich,; Omonaliyeva Elinur Umidbek qizi, (TADQIQOTLAR, 2025)
Annotatsiya:  Ushbu  ishda  koddning  relatsion  modeli  va  uning  zamonaviy ma’lumotlar  bazalaridagi  o‘rni  o‘rganiladi.  Relatsion  model  ma’lumotlarni  jadval shaklida  saqlash,  ular  orasidagi  bog‘lanishlarni  aniqlash  va  ma’lumotlar  ustida mantiqan  to‘g‘ri  amallarni  bajarishni  ta’minlash  tamoyiliga  asoslangan.  Modelning asosiy tushunchalari sifatida relatsiya (jadval), tupel (qator), atribut (ustun), domain (atribut  qiymatlari  to‘plami),  primary  key  (asosiy  kalit)  va  foreign  key  (chet  kalit) keltiriladi. Relatsion model dasturchilar uchun qulay interfeys yaratadi, ma’lumotlar yaxlitligi va ishonchliligini ta’minlaydi hamda SQL tili orqali CRUD operatsiyalarini bajarish  imkonini  beradi.  Ishda  relatsion  modelning  Talabalar  va  Kurslar  misoli asosida amaliy qo‘llanilishi ko‘rsatildi, jumladan, bog‘lanish jadvali orqali many-to-many  munosabatlar  tashkil  etilishi,  primary  va  foreign  key  orqali  ma’lumotlar integriteti  saqlanishi  va  SQL  so‘rovlari  yordamida  ma’lumotlarni  olish  tartibi tushuntirildi. Shuningdek, relatsion modelning tranzaksiyalarni boshqarish va ACID printsiplari  asosida  ishlash xususiyatlari ham  yoritildi. Natijada, koddning  relatsion modeli dasturchilar uchun ma’lumotlar bazasini samarali loyihalash va boshqarishning asosiy vositasi sifatida taqdim etiladi.