O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA YAIM DINAMIKASINI TREND, MAVSUMIYLIK VA TASODIFIY KOMPONENTLAR ASOSIDA PROGNOZLASH - Raximova Umida Ziyadullayevna; Qahramonov Amirxon Nasimjonovich (TADQIQOTLAR, 2026)
Annotatsiya:  Mazkur  maqolada  trendga  ega,  mavsumiy  va  tasodifiy jarayonlarni  prognozlash  masalalari  vaqt  qatorlari  tahlili  asosida  o‘rganiladi. Tadqiqotning  asosiy  maqsadi  iqtisodiy  ko‘rsatkichlarning  vaqt  davomida  o‘zgarish qonuniyatlarini  aniqlash  hamda  ularni  prognozlashning  samarali  usullarini  tahlil qilishdan  iborat.  Vaqt  qatorlari  iqtisodiy  jarayonlarning  dinamikasini  aks  ettiruvchi muhim  statistik  vosita  bo‘lib,  ular  orqali  ko‘rsatkichlarning  umumiy  rivojlanish yo‘nalishi  (trend),  davriy  takrorlanadigan  o‘zgarishlari  (mavsumiylik)  va  tasodifiy tebranishlari aniqlanadi. Maqolada  vaqt  qatorlarining  asosiy  tarkibiy  qismlari  ilmiy  jihatdan  yoritilib, trendni aniqlashda chiziqli model, mavsumiylikni baholashda additiv va multiplikativ yondashuvlar  ko‘rib  chiqilgan.  Shuningdek,  prognozlashning  zamonaviy  usullari, jumladan trend ekstrapolyatsiyasi, harakatlanuvchi o‘rtacha va ekonometrik modellar tahlil qilingan. Amaliy  qismda  rasmiy  statistik  ma’lumotlar  asosida  iqtisodiy  ko‘rsatkichlar tahlil  qilinib,  ularning  kelajakdagi  qiymatlari  prognoz  qilingan.  Tadqiqot  natijalari iqtisodiy jarayonlarni prognozlashda vaqt qatorlari tahlilining muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.