SURUNKALI KASALLIKLARDA ERTA DIAGNOSTIKANING BEMOR NATIJALARIGA TA’SIRI: TIZIMLI TAHLIL - Xudayarova Husnora Oʻktambayevna (TADQIQOTLAR, 2026)
ABSTRACT Surunkali  kasalliklar  (yuqori  qon  bosimi,  qandli  diabet,  surunkali  obstruktiv o‘pka kasalligi, yurak yetishmovchiligi va boshqalar) dunyo bo‘yicha asosiy o‘lim va nogironlik  sababi  hisoblanadi.  Ushbu  tizimli  tahlilning  maqsadi  –  erta diagnostikaning  bemorlarning  uzoq  muddatli  natijalariga  (o‘lim,  hayot  sifati, kasallanish  darajasi,  asoratlar)  ta’sirini  baholashdir.  2010–2025  yillar  oralig‘ida nashr etilgan randomizatsiyalangan nazorat sinovlari, kohort tadqiqotlari va tizimli tahlillarni o‘z ichiga olgan holda PubMed, Scopus, Web of Science bazalarida qidiruv amalga oshirildi. 16 ta asosiy tadqiqot tanlab olindi va ularning sifati GRADE tizimi orqali baholandi. Erta diagnostika (semptomlar paydo bo‘lishidan oldin yoki dastlabki bosqichda aniqlash) bemorlarning 5 yillik o‘lim xavfini o‘rtacha 34% ga kamaytiradi [Anderson  va  boshq.,  2021,  45-bet].  Qandli  diabetda  erta  glikemik  nazorat mikrovaskulyar asoratlar rivojlanish ehtimolini 28% ga pasaytiradi [Bergman, 2019, 112-bet]. Surunkali buyrak kasalligida erta albuminuriya skriningi terminal bosqich buyrak yetishmovchiligiga o‘tishni 40% ga sekinlashtiradi [Chen va Li, 2022, 78-bet]. Hayot  sifati  ko‘rsatkichlari  (SF-36  shkalasi  bo‘yicha)  erta  diagnostika  qilingan guruhda  o‘rtacha  22  balldan  yuqori  ekanligi  aniqlandi  [Davies,  2020,  203-bet]. Surunkali  kasalliklarda  erta  diagnostika  bemor  natijalarini  sezilarli  darajada yaxshilaydi, o‘lim va asoratlar xavfini kamaytiradi. Tizimli skrining dasturlarini joriy etish sog‘liqni saqlash siyosatining ustuvor yo‘nalishi bo‘lishi kerak.