TOSHKENT SHAHRIDA BILVOSITA SOLIQLAR SAMARADORLIGIGA TA’SIR ETUVCHI IQTISODIY VA INSTITUTSIONAL OMILLARNI KOMPLEKS TAHLIL QILISH
Keywords:
Texnologiyalarni joriy etish va raqamlashtirish ham samaradorlikka ta’sir qiluvchi muhim omildir. Raqamli hisob tizimlari, real vaqt rejimida tranzaksiyalarni kuzatish va ma’lumotlarni tahlil qilish soliq organlariga soliq majburiyatlarini aniq kuzatish, anomaliyalarni aniqlash va tushumlarning yo‘qolishini kamaytirish imkonini beradi. Toshkentda raqamli moliyaviy platformalar va elektron tijorat tizimlarini soliq boshqaruvi bilan integratsiyalash ushbu samaradorlikni, xususan QQS yig‘ishda sezilarli darajada oshirdi. Bu texnologik integratsiya nafaqat tushum yig‘ishni kuchaytiradi, balki ma’muriy xarajatlarni kamaytiradi va inson xatosi ehtimolini pasaytiradi.Abstract
Toshkentda bilvosita soliqlarning samaradorligi iqtisodiy va institutsional omillarning murakkab o‘zaro ta’siri bilan belgilanadi. Ushbu omillar shahar soliq tizimining daromad yig‘ish qobiliyati, soliq majburiyatlariga rioya qilinish darajasi va fiskal barqarorlikni ta’minlash darajasini belgilaydi.
Asosiy iqtisodiy omillardan biri – mahalliy iqtisodiyotning tuzilishi va dinamikasidir. Toshkent, O‘zbekistonning poytaxti va eng yirik shahri sifatida, ishlab chiqarish, savdo, xizmat ko‘rsatish va tez rivojlanayotgan iste’mol sektori kabi turli sohalarga ega. Chakana savdo, elektron tijorat va xizmat ko‘rsatishga yo‘naltirilgan bizneslarning o‘sishi to‘g‘ridan-to‘g‘ri QQS va aksiz soliqlariga tatbiq qilinadigan savdolar hajmiga ta’sir qiladi. Iste’mol va biznes faoliyati oshishi soliq bazasini kengaytiradi, bu esa hukumatga bilvosita soliqlardan barqaror va katta daromad yig‘ish imkonini beradi. Boshqa tomondan, ro‘yxatdan o‘tmagan bizneslar va naqd pul asosidagi savdo kabi noformal iqtisodiy faoliyat bilvosita soliqlarning yetarli darajada yig‘ilishini cheklashi mumkin.
References
1. Mansurova, A. Sh. (2025). Qo‘shilgan qiymat solig‘i va aksiz solig‘ining byudjet daromadlaridagi ulushi va barqarorlikka ta’siri. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
2. Abdullayev, O. (2022). O‘zbekistonning soliq tizimi: bilvosita soliqlar va fiskal barqarorlik. Toshkent: Iqtisodiyot va moliya nashriyoti.
3. World Bank. (2021). Tax Policy and Administration in Uzbekistan. Washington, DC: World Bank Publications.
4. IMF. (2019). Uzbekistan: Fiscal Transparency and Revenue Mobilization. Washington, DC: International Monetary Fund.
5. Karimov, S. & Rakhmonov, B. (2021). Bilvosita soliqlarning samaradorligi va raqamli boshqaruv tizimi. Toshkent: Ilmiy nashrlar.
6. KPMG Uzbekistan. (2022). Value Added Tax and Excise Taxes in Uzbekistan: Practical Guide. Tashkent: KPMG.
7. PWC Uzbekistan. (2021). Digitalization of Tax Administration in Uzbekistan. Tashkent: PricewaterhouseCoopers.
8. World Bank. (2020). Improving Tax Compliance in Emerging Economies. Washington, DC: World Bank Publications.
