ELEKTR XAVFSIZLIGI VA UNING INSON ORGANIZMIGA TA`SIRI. (Ustozlar uchun, 2026)
Elektr energiyasi zamonaviy jamiyatning ajralmas qismi bo‘lib, sanoat, transport, tibbiyot, maishiy xizmatlar va kundalik hayotning barcha sohalarida keng qo‘llaniladi. Biroq elektr energiyasidan noto‘g‘ri foydalanish yoki elektr qurilmalaridan xavfsizlik qoidalariga rioya qilmaslik inson hayoti va sog‘lig‘i uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Shu sababli elektr xavfsizligi masalasi muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, u nafaqat texnik, balki tibbiy va ijtimoiy jihatdan ham chuqur o‘rganishni talab etadi.Ushbu maqolada elektr xavfsizligi tushunchasi, uning asosiy qoidalari hamda elektr tokidan himoyalanish usullari batafsil yoritiladi. Elektr tokining inson organizmiga ta’siri fiziologik nuqtayi nazardan tahlil qilinib, uning xavf darajasi tok kuchi, kuchlanish, chastota va ta’sir davomiyligiga bog‘liqligi ko‘rsatib beriladi. Ayniqsa, 0,01 A dan yuqori tok inson tanasida sezilarli o‘zgarishlar keltirib chiqarishi, 0,1 A atrofidagi tok esa hayot uchun juda xavfli ekanligi ilmiy asosda tushuntiriladi.Maqolada elektr toki ta’sirining asosiy turlari — termik, elektrolitik va biologik ta’sirlar ham alohida ko‘rib chiqiladi. Termik ta’sir natijasida inson to‘qimalarining kuyishi, elektrolitik ta’sirda qon va hujayra suyuqliklarining buzilishi, biologik ta’sirda esa asab tizimi va yurak faoliyatining izdan chiqishi kabi holatlar yuzaga kelishi mumkinligi yoritiladi. Bundan tashqari, elektr toki urishi natijasida yuzaga keladigan asosiy jarohatlar: yurak ritmining buzilishi (fibrillyatsiya), nafas olishning to‘xtashi va mushaklarning spazmi kabi holatlar tahlil qilinadi.Shuningdek, maqolada elektr xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha asosiy chora-tadbirlar ham ko‘rib chiqiladi. Bular qatoriga izolyatsiya vositalaridan foydalanish, yerga ulash (zazemleniye) tizimlari, avtomatik o‘chirgichlar, himoya o‘chirish qurilmalari hamda xavfsizlik texnikasi qoidalariga qat’iy rioya qilish kiradi. Elektr qurilmalar bilan ishlashda maxsus himoya kiyimlari va asboblaridan foydalanish zarurligi ham ta’kidlanadi.Maqolada elektr xavfsizligi bo‘yicha profilaktik chora-tadbirlar, aholining elektr xavfsizligi madaniyatini oshirish hamda ta’lim muassasalarida bu borada bilim berishning ahamiyati ham alohida yoritilgan. Chunki ko‘plab baxtsiz hodisalar texnik nosozlikdan ko‘ra, inson omili va xavfsizlik qoidalariga beparvolik sababli yuzaga keladi.