Ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari tо‘plamida Respublikamiz o’qituvchilari, soha mutaxasislari, ilmiy tadqiqotchilar, magistrlar, talabalarning ilmiy maqolalari о‘rin olgan
TANQIDIY FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK METODLAR
Annotatsiya: Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish zamonaviy ta’lim jarayonining markaziy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bugungi tez rivojlanayotgan jamiyatda har bir inson uchun muhim hayotiy ko‘nikma hisoblanadi. Tanqidiy fikrlash — o’quvchilarning mustaqil o‘ylashi, loyihalarni tahlil qilishi, muammolarni chuqur o‘rganib, ularni samarali hal qilish uchun turli yo‘llarni ko’rib chiqishi, fakt va dalillarga asoslanib fikr yuritishi, o‘z qarashlarini asoslab bera olishi kabi ko’plab ko’nikmalarni o‘z ichiga oladi. Ushbu ko‘nikmalar nafaqat ta’lim jarayonida, balki kundalik hayotda, kasbiy faoliyatda, shaxsiy rivojlanishda ham katta ahamiyat kasb etadi.
Kalit soʻzlar: tanqidiy fikrlash, zamonaviy pedagogika, interaktiv metodlar, muammoni hal qilish, bahs-munozara, keys-stadi, g‘oyalar bilan ishlash, loyiha asosida o‘qitish, media savodxonligi, raqamli ko‘nikmalar.
ATMOSFERA HAVOSI: AHAMIYATI, TUZILISHI, TARKIBI VA UNI IFLOSLOVCHI MANBALAR
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada atmosfera yeming himoya qatlami bo‘lib, tirik organizmlarni quyoshdan keladigan ultrabinafsha nurlardan, koinotdan tushadigan meteoritlaming ta’siridan asrashi, atmosfera yer sathining issiqlik tartibini bir maromda saqlashi, mabodo atmosfera bo’lmaganda edi,unda yerda kechqurun - 100 °C sovuq, kunduzi +100 °C issiq bo‘lishi kabi jarayonlar ko’rib chiqiladi.Bundan tashqari ushbu maqolada yerda hayot mavjudligining asosiy sharti atmosfera havosining ANNOTATION: This article discusses the processes that the atmosphere is a protective layer of the earth, protecting living organisms from ultraviolet rays from the sun and meteorites from space, maintaining a uniform temperature regime on the earth's surface, and if there were no atmosphere, it would be -100 °C cold at night and +100 °C hot during the day. In addition, this article discusses the main condition for the existence of life on Earth, such as the presence of atmospheric air, the fact that the atmosphere has a clear layered structure and the lower layer is called the troposphere, its height is 10-15 km depending on the latitude of the Earth, this layer constitutes 80% of the mass of the atmosphere and about 80% of the water vapor, and the development of physical processes that form the climate and weather in different regions of our planet. АННОТАЦИЯ: В данной статье рассматриваются процессы, происходящие в атмосфере как защитном слое Земли, оберегающем живые организмы от ультрафиолетовых лучей Солнца и метеоритов из космоса, поддерживающем равномерный температурный режим на поверхности Земли. Если бы атмосферы не было, ночью было бы -100 °C, а днем ​​+100 °C. Кроме того, в статье обсуждаются основные условия существования жизни на Земле, такие как наличие атмосферного воздуха, четкая слоистая структура атмосферы, нижний слой которой называется тропосферой (ее высота составляет 10-15 км в зависимости от широты Земли, этот слой составляет 80% массы атмосферы и около 80% водяного пара), а также развитие физических процессов, формирующих климат и погоду в различных регионах нашей планеты.
KALIT SO’Z: atmosfera, tuzlishi,tarkibi,ifloslanishi, egzosfera, atmosfera havosining taxminiy tarkibi, antropogen ifloslanish.
KEYWORDS: atmosphere, composition, composition, pollution, exosphere, estimated composition of atmospheric air, anthropogenic pollution.
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: атмосфера, состав, загрязнение, экзосфера, оценочный состав атмосферного воздуха, антропогенное загрязнение.
КОМПЛЕКСНОЕ ХИРУРГИЧЕСКОЕ ЛЕЧЕНИЕ ПРИ ПОРАЖЕНИИ ВНЕПЕЧЕНОЧНЫХ ЖЕЛЧНЫХ ПРОТОКОВ.
Актуальность. Развитие малоинвазивных технологий радикально изменило тактику хирургического лечения осложненных форм ЖКБ. Лапароскопическая холецистэктомия стала «золотым стандартом» при неосложненном течении заболевания, а комбинированные гибридные операции и методы ФХГ навигации существенно повысили безопасность вмешательств. Тем не менее большинство исследований концентрируется на отдельных технических аспектах и не предлагает единой стратегии, учитывающей морфологические и функциональные факторы повреждения (2,4).
BOLALARDA KSVP VA ASSR KO`RSATKICHLARINI BAHOLASH
Annotatsiya. Audiometriya eshitish pasayishini aniqlash va uning og‘irlik darajasini baholashda, turli chastotalarda eshitish chegaralarini aniqlashda “oltin standart” hisoblanadi. Biroq, juda kichik yoshdagi bolalarda ushbu usulni qo‘llash amaliy jihatdan mumkin emas yoki ishonchsiz bo‘lishi mumkin. Hozirgi vaqtda eshitish bilan bog‘liq turli buzilishlarni tashxislash klinik ko‘rik, audiometriya va elektrofiziologik tekshiruvlar majmuasiga asoslanadi. Elektrofiziologik diagnostik testlar qo‘llaniladigan stimullar turi, chastotalar, javobni tahlil qilish usuli, anatomik daraja va javobni qayta ishlash (avtomatik yoki qo‘lda) bo‘yicha farqlanadi. Hozirgi kunda mavjud bo‘lgan turli elektrofiziologik tekshiruvlarni va eshitish pasayishini imkon qadar erta aniqlash hamda davolash zaruratini inobatga olgan holda, ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi turli chastotalarda ASSR, KSVP va audiometriya yordamida aniqlangan eshitish chegaralarini taqqoslashdan iborat bo‘ldi. Qo‘shimcha maqsadlar — og‘ir va juda og‘ir darajadagi eshitish pasayishi bo‘lgan bolalar guruhida ayni taqqoslashni o‘tkazish, kichik yoshdagi bolalarda eshitish pasayishini tashxislashda KSVP va ASSRning sezgirligi hamda spetsifikligini aniqlash, shuningdek diagnostik strategiyani takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqishdan iborat edi.
Kalit so`zlari: KSVP, ASSR, audiometriya, bolalarda eshitishni baholash, stimulatsiya, retrospektiv kuzatuv.
ESHITISH PASAYISHIDA KSVP TEKSHIRUVINING SIFATINI BAHOLASH
Annotatsiya Eshitish tovush signallariga miyaning elektr javoblarini yozuvchi diagnostika (Auditory Brainstem Response, ABR) pediatrik bemorlarda eshitish pasayishini baholashda “oltin standart” hisoblanadi. KSVP tekshiruvini o‘tkazish uchun keng qabul qilingan bir nechta protokollar mavjud bo‘lib, ularning parametrlaridagi farqlar noto‘g‘ri tashxis qo‘yilishiga yoki tashxis va davolashning kechikishiga olib kelishi mumkin. Ushbu tadqiqot yosh bemorlarda KSV tekshiruvining sifatini, shuningdek tashxis va davolash taktikasidagi o‘zgarishlarni baholashga qaratilgan.
Kalit so`zlar: KSVP, eshitish pasayishi, o`tkazuv to`nlari, bolalar,
QISHLOQ XO‘JALIGI YERLARIDAN FOYDALANISHDA DAVLAT XIZMATLARINING AHAMIYATI
Annotatsiya. Maqolada qishloq xo‘jaligi yerlaridan oqilona foydalanishni ta’minlashda davlat xizmatlarining tutgan o‘rni, mavjud tizimning afzalliklari va kamchiliklari, shuningdek, davlat xizmatlari samaradorligini oshirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar yoritiladi. Yer resurslari boshqaruvi, yer kadastri, raqamlashtirish jarayonlari, monitoring tizimlari va ularning qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishiga ta’siri chuqur tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: qishloq xo‘jaligi yerlari, davlat xizmati, yer resurslari, yer kadastri, raqamlashtirish, yer munosabatlari, monitoring.
TUMANNING ISTIQBOLGA MO‘LJALLANGAN YER TUZISH CHIZMALARINI ISHLAB CHIQISHDA MAHALLIY VA XORIJIY OLIMLAR ILMIY MEROSINING METODOLOGIK ASOSDA QO‘LLANISHI
Annotatsiya. Ushbu maqolada tumanning istiqbolga mo‘ljallangan yer tuzish chizmalarini ishlab chiqish jarayonining ilmiy-metodologik asoslari, xususan, O‘zbekistonlik va xorijlik olimlarning ushbu yo‘nalishga qo‘shgan hissasi tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqotda A. Abdukarimov, Sh. Batirov, A. Alimov, Sh. Jo‘rayev kabi mahalliy olimlarning yer resurslaridan oqilona foydalanish, yer fondining strukturasini baholash, GIS texnologiyalarini yer tuzish jarayoniga integratsiya qilish bo‘yicha ilmiy ishlari atroflicha yoritilgan. Shuningdek, McHarg, Tomlinson, Sauer, Li Xiaowei kabi xorijlik tadqiqotchilarning ekologik rejalashtirish, GEO-axborot tizimlari, landshaft yondashuvi va masofaviy zondlash metodlari orqali yer tuzishni takomillashtirishga qaratilgan konseptual g‘oyalari ko‘rib chiqilgan. Maqolada ushbu ilmiy merosga asoslanib tumanning istiqbolga mo‘ljallangan yer tuzish chizmasini yaratishning dolzarbligi, metodlari, ilmiy yondashuvlari hamda amaliy ahamiyati asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: yer tuzish, yer tuzish chizmasi, tuman rejalashtirish, yer resurslari, landshaft yondashuvi, ekologik rejalashtirish, GIS, masofaviy zondlash, yer kadastri, hududiy rivojlanish, meliorativ holat, funksional zonalash, mahalliy olimlar, xorijiy tadqiqotchilar.
OQSOQOTA DARYOSI SUVNI MUHOFAZA QILISH ZONASI YERLARINING MONITORINGI
Maqolada Toshkent viloyatidagi Oqsoqota daryosi suvni muhofaza qilish zonasi yerlarining monitoringi natijalariga oid ma’lumotlar keltirilgan. Ma’lumotlar tahlil qilingan va tegishli xulosalar berilgan.
Kalit so‘zlar: Oqsoqota daryosi, suvni muhofaza qilish zonasi, sohil bo‘yi mintaqasi, suv sathi chizig‘i, daryo o‘zani, yer maydoni, yerdan foydalanuvchi (lar), ekin yerlari, tomorqa yerlari, kontur, yer tuzish loyihasi.
O‘RMON FONDI YERLARINING MIQDORIY HISOBINI YURITISHDA ILMIY MANBALAR TAHLILI
Annotatsiya. Mazkur maqolada o‘rmon fondi yerlarining miqdoriy hisobini yuritish, monitoring qilish va statistik aniqligini oshirish masalalari bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar tahlil qilingan. Jahon va O‘zbekiston olimlarining qarashlari o‘zaro solishtirilib, zamonaviy uslubiy yondashuvlar yoritilgan. Аннотация. В данной статье анализируются научные исследования по вопросам количественного учета земель лесного фонда, мониторинга и повышения статистической точности. Сравниваются взгляды ученых мира и Узбекистана, а также освещены современные методологические подходы. Рассмотрены последние достижения в области управления лесными ресурсами, экологического мониторинга и обеспечения устойчивого развития, а также роль Географических информационных систем (ГИС) и технологий дистанционного зондирования в совершенствовании лесного кадастра. Статья будет полезна специалистам, занимающимся научными исследованиями в области лесоводства, управлению лесными ресурсами и экологии. Annotation. This article analyzes scientific research on the issues of quantitative accounting of forest fund lands, monitoring, and improving statistical accuracy. The views of world and Uzbek scientists are compared, and modern methodological approaches are highlighted. The latest advancements in forest resource management, ecological monitoring, and sustainable development, as well as the role of Geographic Information Systems (GIS) and remote sensing technologies in improving forest cadastre, are discussed. This article provides valuable information for specialists involved in forest science research, forest resource management, and ecology.
Kalit so‘zlar: O‘rmon fondi, o‘rmon kadastri, GIS (Geografik axborot tizimi), o‘rmon yerlarining miqdoriy hisobi, o‘rmonchilik ekologiyasi, o‘rmon inventarizatsiyasi.
Ключевые слова: Лесной фонд, лесной кадастр, ГИС (Географическая информационная система), количественный учет земель лесного фонда, экология лесоводства, инвентаризация лесов.
Keywords: Forest fund, forest cadastre, GIS (Geographic Information System), quantitative accounting of forest lands, forest ecology, forest inventory.
SUG‘ORILADIGAN YERLARNI MUHOFAZA QILISH HAMDA TARTIBLI FOYDALANISH AMALGA OSHIRISH
Annotatsiya. Mazkur maqolada O‘zbekistonning sug‘oriladigan yerlarining holati, ularni muhofaza qilish zaruriyati, tartibli va samarali foydalanish mexanizmlari hamda xatlov (inventarizatsiya) ishlarining ahamiyati yoritilgan. Yer resurslaridan oqilona foydalanish, meliorativ holatni saqlash, sho‘rlanish va eroziyaga qarshi kurash, shuningdek, suv resurslaridan samarali foydalanishning zamonaviy usullari tahlil qilingan. Maqolada Turayev R.A.ning “Sug‘oriladigan yerlar monitoringini yuritish metodologiyasini takomillashtirish” va Inomov B.N.ning “Davlat yer kadastri ma’lumotlari asosida sug‘oriladigan yerlardan foydalanishni tashkil etish tizimini tartibga solish” ishlaridan olingan metodologik va amaliy tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: sug‘oriladigan yerlar, xatlov, muhofaza, tartibli foydalanish, melioratsiya, yer kadastri, GAT, suv resurslari, innovatsion texnologiyalar, monitoring metodologiyasi.
Tursunov Muhammadsohib Muhammadqosim oʻgʻli
SHAMOL EROZIYASIGA QARSHI KURASHISH CHORA-TADBIRLARI VA UNI OLDINI OLISH
Annotatsiya. Ushbu maqolada bugungi kunning eng aktual masalalaridan biri qishloq xo‘jaligi yerlarini muhofaza qilish, degradatsiya jarayonlarini oldini olish va shamol eroziyasining yer ustki unumdor qatlamiga ta’siri, yer resurslaridan oqilona foydalanish uni muhofaza qilish haqida so‘z yurutilgan.
Kalit so‘zlar: Deflyatsiya, yerlar degradatsiyasi, yer resurslari, shamol eroziyasi, agrotexnik tadbirlar.
THE IMPORTANCE OF TRIAL LESSON TECHNOLOGY IN THE LITERARY EDUCATION PROCESS
Abstract: This article examines the role and significance of trial lesson technology in the literary education process. Trial lessons serve to develop students’ skills in perceiving literary works, analyzing texts, and thinking independently. This technology enables the application of innovative approaches in education, the integration of theoretical knowledge with practical activities, and the strengthening of interactive cooperation between teachers and students. Through trial lessons, the effectiveness of identifying and assessing students’ knowledge levels, creative potential, and speech culture is enhanced.
Keywords: literary education, trial lessons, pedagogical technology, interactive methods, literary analysis, innovative approach, student engagement.
TA’LIMDA GENERATIV SUN’IY INTELLEKT VA AKADEMIK HALOLLIK PARADIGMASI
Annotatsiya: Maqolada generativ sun’iy intellekt (GSI) texnologiyalarining zamonaviy ta’lim tizimiga integratsiyalashuvi va uning akademik halollik prinsiplariga ta’siri tadqiq etiladi. Tadqiqotda ChatGPT, Claude va boshqa yirik til modellari misolida talabalarning o‘quv jarayonidagi kognitiv faoliyati va intellektual mulk tushunchasining transformatsiyasi tahlil qilinadi. Muallif an’anaviy o‘qitish metodlarining generativ texnologiyalar sharoitida inqirozga uchrayotganini asoslab, “akademik halollik” tushunchasini qayta yuklash (reset) zaruriyatini ilgari suradi. Maqolada GSIdan foydalanishni taqiqlash emas, balki uni ta’lim metodikasiga axloqiy va konstruktiv integratsiya qilish strategiyalari, shuningdek, baholash tizimini kreativ yondashuvlar asosida isloh qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Abstract: This article examines the integration of generative artificial intelligence (GAI) technologies into the modern educational system and its impact on the principles of academic integrity. Using examples such as ChatGPT, Claude, and other large language models, the study analyzes the transformation of students' cognitive activities and the concept of intellectual property in the learning process. The author argues that traditional teaching methods are facing a crisis in the context of generative technologies and proposes the necessity of "resetting" the concept of academic integrity. Rather than advocating for a ban on GAI, the paper suggests strategies for its ethical and constructive integration into educational methodologies, providing practical recommendations for reforming assessment systems based on creative approaches.
Kalit so‘zlar: generativ sun’iy intellekt, akademik halollik, kognitiv offloading, ta’lim etikasi, plagiat, ChatGPT, pedagogik transformatsiya.
Keywords: generative artificial intelligence, academic integrity, cognitive offloading, educational ethics, plagiarism, ChatGPT, pedagogical transformation.
ЎЗБЕКИСТОН ШАРОИТИДА ЯПОН МУШМУЛАСИ НАМУНАЛАРИНИНГ МАҲСУЛДОРЛИК КЎРСАТКИЧЛАРИ
Мақолада Ўзбекистон шароитида япон мушмуласи (Eriobotrya japonica Lindl.)нинг № К-35235 намунасидан эркин чангланиш йўли билан олинган авлодларининг маҳсулдорлик кўрсаткичлари илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. 11–14 ёшли дарахтлар мисолида йиллар кесимида ҳосилдорликнинг ўзгариши, генотиплар ўртасидаги фарқлар ҳамда маҳсулдорликнинг барқарорлиги баҳоланди. Тадқиқот натижаларига кўра, намуналар ўртасида статистик ишончли фарқлар аниқланди (НСР₀₅), айрим намуналар эса юқори ва барқарор маҳсулдорлик кўрсаткичлари билан ажралиб турди. Олинган маълумотлар япон мушмуласининг селекция ва ишлаб чиқаришга жорий этишда истиқболли генотипларини танлаш учун илмий асос бўлиб хизмат қилади.
Калит сўзлар: япон мушмуласи, маҳсулдорлик, генотип, ҳосилдорлик барқарорлиги, селекция, интродукция.
BIOLOGIK FAOL MODDALAR VA ULARNING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI
Annotatsiya: Mazkur tezisda biologik faol moddalar, ularning kimyoviy tuzilishi, tasnifi hamda tibbiyotda qo‘llanilishining dolzarb jihatlari yoritilgan. Biologik faol moddalar tirik organizmda muhim fiziologik va biokimyoviy jarayonlarni boshqarishda ishtirok etadi. Ular zamonaviy dori vositalarining asosini tashkil etib, turli kasalliklarni davolash va oldini olishda keng qo‘llaniladi.
Kalit so‘zlar: biologik faol moddalar, dori vositalari, farmakologik faollik, metabolizm, tibbiy kimyo.
ZILZILA TA’SIRIDA TALOFATLARNI ANIQLASH MASALASIDA DASTURIY TA'MINOTLARNING TURLARI
Annotatsiya: Zilzila – bu insoniyat tarixida eng xavfli tabiiy ofatlardan biri hisoblanadi. Zilzila natijasida yuzaga keladigan talofatlar – odamlar hayotiga, infratuzilmaga va iqtisodiy tarmoqlarga juda katta zarar yetkazadi. Zamonamizda texnika taraqqiyoti, jumladan, dasturiy ta’minot sohasining rivojlanishi bilan, zilzila natijasida yuzaga kelgan talofatlarni o‘rganish, baholash va ularga tahlil yuritish imkoniyati ham kengaydi. Zilzila oqibatida yuzaga keladigan zararlarni aniqlashda, zamonaviy dasturiy ta’minot va axborot texnologiyalari muhim o‘rin tutadi. Bu dasturiy ta’minotlarning ko‘plab turlari mavjud bo‘lib, ular zilzila avvalida, zilzila paytida hamda undan keyingi qutqaruv, baholash va tahlil jarayonlarida samarali foydalaniladi. Ushbu tezisda Zilzila ta’sirida talofatlarni aniqlash masalasida dasturiy ta'minotlarning turlari haqida ma’lumotlar berilgan.
Kalit soʻzlar: zilzila tahlili, seysmologik dasturiy ta'minot, zilzila bashorati, inshootlar modelleligi, zararlarni baholash, kompyuter simulyatsiyasi, zilzilabardoshlik, geotexnik tizimlar, xavflilik xaritalari, raqamli monitoring.
TA’LIM JARAYONINI TASHKIL ETISHDA DIFFERENSIAL YONDASHUV VA INDIVIDUAL RIVOJLANISHNING ILMIY-PEDAGOGIK JIHATLAR
Annotatsiya-Ushbu maqolada ta’lim jarayonini tashkil etishda differensial yondashuv va individual rivojlanish g‘oyalarining ilmiy-pedagogik mazmuni tahlil qilinadi. O‘quvchi va talabalarning o‘zlashtirish darajasi, qobiliyati, o‘rganish sur’ati hamda shaxsiy ehtiyojlarini hisobga olgan holda ta’limni rejalashtirish masalalari yoritiladi. Differensial va individual yondashuv asosida tashkil etilgan ta’limning samaradorligi, shaxs rivojiga ta’siri hamda ta’lim sifatini oshirishdagi imkoniyatlari ilmiy asosda ochib beriladi.
Kalit so‘zlar: differensial yondashuv, individual rivojlanish, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, pedagogik yondashuv, ta’lim samaradorligi.
KELAJAKDAGI PEDAGOGIK TADQIQOTLAR UCHUN ISTIQBOLLAR
Annotatsiya-mazkur maqolada pedagogika fanining zamonaviy rivojlanish yo‘nalishlari hamda kelajakdagi pedagogik tadqiqotlarning ustuvor istiqbollari tahlil qilinadi. Unda raqamli ta’lim, sun’iy intellekt, kompetensiyaviy yondashuv, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim va inklyuziv ta’lim masalalarining pedagogik tadqiqotlardagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, pedagogik tadqiqotlarning metodologik asoslarini takomillashtirish va ta’lim sifatini oshirishdagi roli ilmiy jihatdan asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: pedagogik tadqiqotlar, ta’lim istiqbollari, raqamli pedagogika, kompetensiya, innovatsiya, ta’lim sifati.
INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING ZAMONAVIY TA’LIM TIZIMIDAGI O‘RNI VA AHAMIYATI
Annotatsiya-mazkur maqolada innovatsion pedagogik texnologiyalarning mazmun-mohiyati, ularning ta’lim jarayonidagi tutgan o‘rni va pedagogik ahamiyati atroflicha tahlil qilingan. Shuningdek, innovatsion yondashuvlar asosida tashkil etilgan ta’limning o‘quvchilar shaxsini rivojlantirishdagi roli, ta’lim sifatiga ta’siri hamda o‘qituvchi faoliyatini takomillashtirishdagi ahamiyati yoritilgan. Zamonaviy interfaol metodlar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, raqamli va masofaviy ta’lim shakllarining samaradorligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: innovatsiya, pedagogik texnologiya, ta’lim sifati, interfaol metodlar, raqamli ta’lim, kompetensiyaviy yondashuv.
AKADEMIK LITSEY VA OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA ZAMONAVIY TA’LIM TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASHNING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI
Annotatsiya-mazkur maqolada akademik litseylar va oliy ta’lim muassasalarida zamonaviy ta’lim texnologiyalarini qo‘llash masalalari keng qamrovda yoritilgan. Unda raqamli ta’lim vositalari, innovatsion pedagogik yondashuvlar, interfaol metodlar, masofaviy va gibrid ta’lim shakllarining ta’lim jarayonidagi o‘rni hamda ularning o‘quvchi va talabalar bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini shakllantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish jarayonida yuzaga keladigan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ilmiy asosda yoritilgan.
Kalit so‘zlar: zamonaviy ta’lim texnologiyalari, akademik litsey, oliy ta’lim, raqamli ta’lim muhiti, innovatsion pedagogika, ta’lim sifati.
РОЛЬ И ПОТЕНЦИАЛ REGTECH В ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ ФИНАНСОВОГО СЕКТОРА УЗБЕКИСТАНА
Аннотация: Цифровая трансформация финансового сектора сопровождается активным внедрением современных технологий и усложнением регуляторной среды, что создаёт условия, где возрастает значение регуляторных технологий (RegTech), направленных на повышение эффективности выполнения регуляторных требований и качества надзорных процессов. В тезисе анализируются основные направления развития RegTech в финансовом секторе Республики Узбекистан, а также практические шаги по их внедрению в рамках инициатив Центрального банка. Отмечается потенциал RegTech как инструмента повышения прозрачности, устойчивости и эффективности финансового регулирования в условиях цифровизации экономики.
Ключевые слова: RegTech, цифровая трансформация, финансовый сектор, финансовое регулирование, SupTech, цифровизация, Республика Узбекистан
Maqolada COVID-19 pandemiyasining stomatologik amaliyotga ta’siri, og‘iz bo‘shlig‘i infeksiyalarining yuqish xavfi va profilaktik choralar yoritilgan. COVID-19 virusining aerosol orqali yuqishi stomatologlar va bemorlar uchun xavf tug‘diradi. Maqolada stomatologik klinikada xavfsizlik protokollari, dezinfeksiya, shaxsiy himoya vositalari (SHV), bemorlarni saralash va operatsion xonalarda xavfsizlik choralarining ahamiyati tahlil qilinadi. В статье рассмотрено влияние пандемии COVID-19 на стоматологическую практику, риск передачи инфекций полости рта и меры профилактики. Передача вируса SARS-CoV-2 через аэрозоль представляет опасность для стоматологов и пациентов. Обсуждаются протоколы безопасности в клинике, дезинфекция, средства индивидуальной защиты (СИЗ), скрининг пациентов и меры безопасности в операционных. This article discusses the impact of the COVID-19 pandemic on dental practice, the risk of oral infection transmission, and preventive measures. Aerosol transmission of SARS-CoV-2 poses a risk to dentists and patients. The paper analyzes safety protocols in dental clinics, disinfection, personal protective equipment (PPE), patient screening, and operational safety measures.
Kalit so‘zlar: COVID-19, SARS-CoV-2, stomatologik amaliyot, aerosol, dezinfeksiya, profilaktika, xavfsizlik.
Ключевые слова: COVID-19, SARS-CoV-2, стоматологическая практика, аэрозоль, дезинфекция, профилактика, безопасность.
Keywords: COVID-19, SARS-CoV-2, dental practice, aerosol, disinfection, prevention, safety.
Ushbu maqolada antimikrob terapiyaning stomatologiyada o‘rni, uning og‘iz mikroflorasiga ta’siri, foydali va zararli mikroorganizmlar o‘rtasidagi muvozanat haqida batafsil ma’lumot keltirilgan. Antimikrob vositalar infektsion kasalliklarni davolashda muhim rol o‘ynaydi, ammo ularning noto‘g‘ri qo‘llanilishi og‘iz mikrobiotasining buzilishiga, disbakteriozga va ikkilamchi infeksiyalarga olib kelishi mumkin. Maqolada antibiotiklar, antiseptiklar va probiotiklarning stomatologik amaliyotdagi o‘rni hamda muvozanatni tiklash usullari yoritilgan. В статье рассматривается роль антимикробной терапии в стоматологии, её влияние на микрофлору полости рта и баланс между полезными и патогенными микроорганизмами. Антимикробные препараты играют ключевую роль в лечении инфекционных заболеваний, однако их неправильное применение может вызвать дисбактериоз и вторичные инфекции. Рассмотрены антибиотики, антисептики и пробиотики, а также способы восстановления микробного баланса. This article discusses the role of antimicrobial therapy in dentistry, its impact on the oral microbiota, and the balance between beneficial and pathogenic microorganisms. Antimicrobial agents are crucial in treating infections, but their misuse can lead to dysbiosis and secondary infections. The paper analyzes antibiotics, antiseptics, and probiotics in dental practice and explores strategies for restoring microbial balance.
Kalit so‘zlar: antimikrob terapiya, og‘iz florasi, antibiotik, antiseptik, disbakterioz, mikrobiota, stomatologiya, probiotik.
Ключевые слова: антимикробная терапия, микрофлора рта, антибиотики, антисептики, дисбактериоз, микробиота, стоматология, пробиотики.
Keywords: antimicrobial therapy, oral flora, antibiotics, antiseptics, dysbiosis, microbiota, dentistry, probiotics.
KORRUPSIYA IJTIMOIY HODISA SIFATIDA: FALSAFIY TAHLIL VA TARIXIY SHAKLLANISH BOSQICHLARI
Annotatsiya. Mazkur maqolada korrupsiya ijtimoiy hodisa sifatida falsafiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi hamda uning tarixiy shakllanish bosqichlari yoritiladi. Korrupsiyaning mohiyati, kelib chiqish sabablari, ijtimoiy ong va qadriyatlar tizimi bilan uzviy bog‘liqligi ochib beriladi. Shuningdek, turli tarixiy davrlarda korrupsiyaning namoyon bo‘lish shakllari tahlil qilinib, zamonaviy jamiyatda uning barqaror rivojlanishga salbiy ta’siri falsafiy jihatdan asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar: korrupsiya, ijtimoiy hodisa, falsafiy tahlil, axloq, qadriyatlar, tarixiy taraqqiyot, davlatchilik.
O‘ZBEKISTONDA SUV RESURSLARINI BOSHQARISH VA IRRIGATSIYA SEKTORINI RIVOJLANTIRISHNING 2025–2028-YILLARGA MO‘LJALLANGAN DASTURNING STRATEGIK AHAMIYATI TAHLILI
Annotatsiya: Mazkur tezisning asosiy maqsadi O‘zbekiston Respublikasida suv resurslarini boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirishning 2025–2028-yillarga mo‘ljallangan dasturining mazmuni, ustuvor yo‘nalishlari hamda uning iqtisodiy, ekologik va institutsional jihatdan strategik ahamiyatini tahlil qilishdan iborat.. Shuningdek, mavzuga oid respublika miqyosidagi ayrim statistik ma’lumotlar tahlil qilingan. Abstract: The main objective of this thesis is to analyze the content and priority areas of the Programme for the Development of Water Resources Management and the Irrigation Sector in the Republic of Uzbekistan for 2025–2028, as well as to assess its strategic importance from economic, environmental, and institutional perspectives. In addition, selected nationwide statistical data related to the topic are analyzed.. Аннотация: Основной целью данного тезиса является анализ содержания и приоритетных направлений Программы развития управления водными ресурсами и ирригационного сектора Республики Узбекистан на 2025–2028 годы, а также оценка её стратегического значения с экономической, экологической и институциональной точек зрения. Кроме того, в работе проанализированы отдельные статистические данные республиканского уровня, относящиеся к теме исследования.
Kalit so‘zlar: Suv resurslarini boshqarish, Iqtisodiy barqarorlik, Ekologik barqarorlik, Institutsional rivojlanish, suv siyosati.
Keywords: Water resources management, Economic sustainability, Environmental sustainability, Institutional development, Water policy
Ключевые слова: Управление водными ресурсами, Экономическая устойчивость, Экологическая устойчивость, Институциональное развитие, Водная политика.
THE EDUCATOR STRESS RESILIENCE AND THE QUALITY OF THE EDUCATIONAL PROCESS
This article analyzes the issue of educators’ stress resilience based on modern psychological and pedagogical approaches. The causes of stress arising in educators’ professional activities and their impact on personality psychology and professional performance are examined. In addition, the article scientifically substantiates how educators’ stress resilience affects the quality of the educational process, children’s emotional states, and social adaptation. Effective psychological mechanisms and practical recommendations for developing stress resilience are proposed.
Keywords: educator, stress, stress resilience, quality of the educational process, professional burnout, emotional stability, pedagogical activity.
AKNE KASALLIGI KELIB CHIQISHINING NAZARIY ASOSLARI
Annotatsiya: Ushbu tezisning maqsadi — akne kasalligining kelib chiqish nazariy asoslarini o‘rganish va uning rivojlanish mexanizmlarini ilmiy asosda tahlil qilishdir. Ishning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, akne kasalligi multifaktorial tabiatga ega bo‘lib, uning kelib chiqishida gormonal, genetik, mikrobiologik va immunologik omillar birgalikda ta’sir ko‘rsatadi. Nazariy yo‘nalish jihatidan ish gormonal disbalans, oilaviy moyillik, teri mikroflorasi va immun javobning kasallikdagi roli kabi nazariy asoslarni o‘z ichiga oladi. Ish orqali akne kasalligining kelib chiqish sabablari va uni oldini olish bo‘yicha nazariy bilimlarni chuqurlashtirishga erishiladi. Akne vulgaris — dunyo bo‘ylab millionlab yoshlar va kattalar orasida uchraydigan surunkali pilosebasey qurilma yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, uning patogenezi murakkab va ko‘p omilli ekanligi zamonaviy tadqiqotlar bilan tasdiqlangan. Chet el olimlarining fikricha, akne rivojlanishi bir nechta asosiy nazariy yo‘nalish orqali izohlanadi: gormonlar ta’siri, genetik moyillik, mikrobiomning o‘zgarishi va yallig‘lanish jarayonlari. Sebatsial bezlarning ortiqcha faoliyati, ayniqsa androgenlar (masalan, DHT), sebum ishlab chiqarishni kuchaytiradi va follikulyar mikrokomedonning shakllanishiga olib keladi. Shu bilan birga, genetik tadqiqotlar aknening oilaviy moyilligini ko‘rsatadi va bir qancha gen polimorfizmlari, jumladan androgen retseptoriga taalluqli genlar kasallik rivojlanishiga ta’sir qilishi mumkinligi aniqlangan. Ekspertlar shuningdek teri mikrobiomining roli ustida turli tahlillar olib bormoqda: Cutibacterium acnes (sobiq Propionibacterium acnes) subtiplarining faoliyati va mikrobiom dysbiozi immun javobni aktivlashtirishi va yallig‘lanishni kuchaytirishi mumkinligi ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar: akne vulgaris, gormonal disbalans, androgenlar, sebatsial bezlar, follikulyar keratinizatsiya, genetik moyillik, irsiy omillar, Cutibacterium acnes, mikrobiom, immunitet, yallig‘lanish mediatorlari, sitokinlar, multifaktorli yondashuv, o‘smir dermatologiyasi, teri kasalliklari, profilaktika, davolash strategiyalari, stress ta’siri, dieta ta’siri, surunkali kasallik
BRONXIAL ASTMA VA NAFAS OLISH TIZIMI KASALLIKLARINI EPIDEMIOLOGIK TAHLILI VA ULARNING IJTIMOIY AHAMIYATI
Bronxial astma nafas olish tizimi kasalliklari orasida eng keng tarqalgan surunkali patologiyalardan biri bo‘lib, butun dunyoda millionlab odamlarni ta’sir qiladi. Ushbu kasallikning epidemiologik tahlili bemorlarning yosh, jins, ijtimoiy-iqtisodiy holati va yashash sharoitlariga qarab farqlanishini ko‘rsatadi. Bronxial astma odatda surunkali yallig‘lanish jarayoni bilan kechadi, bu esa nafas olish funksiyasining pasayishi, hayot sifati va ish qobiliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, kasallik astma krizlari va tez-tez hospitalizatsiya talab qiladigan og‘ir epizodlar bilan kechishi mumkin, bu esa sog‘liqni saqlash tizimiga qo‘shimcha yuk tushiradi.
ВЛЯНИЕ ЗДОРОВОГО ОБРАЗА ЖИЗНИ НА ПРОФИЛАКТИКУ ИНСУЛЬТА
Аннотация. В работе представлен критический обзор роли комплекса мер здорового образа жизни (ЗОЖ) в первичной профилактике инсульта. На основе анализа современных данных доказано, что ЗОЖ способен снизить риск инсульта на 50–80% [1, 2]. Выявлен системный разрыв между доказанной эффективностью и низкой результативностью на популяционном уровне, обусловленный средовыми и социально-экономическими барьерами [3-5]. Обоснована необходимость перехода от информирования к формированию среды, поддерживающей здоровый выбор, через законодательные, фискальные и инфраструктурные меры. Annotation. This paper provides a critical review of the role of a healthy lifestyle (HLS) комплекс in the primary prevention of stroke. Analysis of current evidence proves that HLS can reduce stroke risk by 50–80% [1, 2]. A systematic gap between proven efficacy and low effectiveness at the population level is identified, caused by environmental and socio-economic barriers [3-5]. The necessity of shifting from awareness-raising to creating an environment that supports healthy choices through legislative, fiscal, and infrastructural measures is substantiated.
Ключевые слова: первичная профилактика инсульта, здоровый образ жизни, модифицируемые факторы риска, популяционное здоровье, поведенческие интервенции, социальные детерминанты здоровья.
Keywords: primary stroke prevention, healthy lifestyle, modifiable risk factors, population health, behavioral interventions, social determinants of health.
AYOLLARDA METABOLIK BUZILISHLAR FONIDA YURAK YETISHMOVCHILIGI: 2-TUR QANDLI DIABET BILAN BOG‘LIQ DAVOLASH MASALALARI
2-tur qandli diabet metabolik buzilishlar bilan kechib, yurak-qon tomir tizimi kasalliklari rivojlanishida yetakchi omillardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, ayollarda insulin rezistentligi, semizlik va gormonal o‘zgarishlar fonida yurak mushagida metabolik jarayonlarning buzilishi yurak yetishmovchiligi shakllanishini tezlashtiradi. Bu holat klinik jihatdan ko‘pincha og‘ir kechadi, chunki bemorlarning ko‘pchiligida dastlabki bosqichlarda simptomlar noaniq yoki yashirin bo‘ladi, shuning uchun tashxis kech qo‘yilishi mumkin. Qandli diabet bilan kechuvchi yurak yetishmovchiligi, ayniqsa, postmenopauza davridagi ayollarda murakkab kechadi, bu esa kasallikni nazorat qilish va davolashni individualizatsiya qilishni talab qiladi.