AUTIZM SINDROMLI BOLALARNI IJTIMOIY HAYOTGA MOSLASHISHIDA BAJARILAYOTGAN ZAMONAVIY YONDASHUVLAR.
Keywords:
Kalit so’zlar: autizm, tashqi muhit, terapiya, individual, sensor integratsiya, ijtimoiylashuv, jamiyat, muloqot, logoped-defektolog, psixolog, ko’nikma, reabilitolog, tizimli mashg’ulotlar, pedogogik yondashuv, terapiya., Ключевые слова: аутизм, внешняя среда, терапия, индивидуальный подход, сенсорная интеграция, социализация, общество, коммуникация, логопед-дефектолог, психолог, навык, реабилитолог, систематические занятия, педагогический подход, терапия., Keywords: autism, external environment, therapy, individual approach, sensory integration, socialization, society, communication, speech therapist-defectologist, psychologist, skill, rehabilitation specialist, systematic training, pedagogical approach, therapy.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada autizm spektr buzilishining hozirgi kunda butun dunyo miqyosida keng tarqalgan nevropsixologik sindromlardan biri ekanligi yoritilgan. Unda autizm tashxisiga ega bolalarning psixologik-emotsional holati, ularda kuzatiladigan kommunikativ muammolar, stereotip harakatlar, ijtimoiy moslashuvdagi qiyinchiliklar va tashqi muhitga munosabatdagi o‘ziga xos xususiyatlar tahlil qilingan. Shuningdek, zamonaviy inklyuziv ta’lim talablari asosida bunday bolalarni jamiyatga moslashtirish, ijtimoiy ko‘nikmalarini shakllantirish, xulq-atvoridagi stim va cheklovlarni yumshatish bo‘yicha qo‘llaniladigan psixologik, pedagogik va defektologik yondashuvlar bayon etilgan. Maqolada qo‘llanilayotgan maxsus terapiya usullari — xulq-atvor terapiyasi, sensor integratsiya, nutq-terapiya, ABA terapiya, ART, TEACCH texnologiyalari hamda individual pedagogik yondashuvlarning samaradorligi misollar orqali ko‘rsatib berilgan. Tadqiqotning nazariy va amaliy jihatlari autizm sindromli bolalarning tashqi muhit bilan aloqa qilishdan qochishi, o‘z nuqtai nazarini boshqalar bilan moslashtira olmasligi, shuningdek, muloqot jarayonidagi o‘zgarishlar sabablari bilan bog‘liq holda ochib berilgan. Xulosa sifatida, autizm tashxisli bolalarning ijtimoiylashuvi, psixologik qo‘llab-quvvatlanishi va ta’lim jarayoniga muvaffaqiyatli integratsiya qilinishi uchun psixolog, logoped-defektolog, reabilitolog va ota-onalar tomonidan doimiy ravishda tizimli mashg‘ulotlar tashkil etilishi lozimligi ta’kidlanadi.
Аннотация: В данной статье рассматривается, что расстройства аутистического спектра являются одним из наиболее распространённых нейропсихологических синдромов в мире. Анализируется психологическое и эмоциональное состояние детей с данным диагнозом, их коммуникативные трудности, стереотипные движения, особенности социального взаимодействия и отношение к окружающей среде. Кроме того, в статье освещаются современные подходы к социальной адаптации таких детей на основе принципов инклюзивного образования, формирование их социальных навыков, а также методы коррекции поведенческих стимов и ограничений с использованием психологических, педагогических и дефектологических технологий. Рассматриваются особенности и эффективность применения специальных терапевтических методов — поведенческой терапии, сенсорной интеграции, логопедических занятий, ABA-терапии, технологий TEACCH, а также индивидуальных педагогических подходов. Теоретические и практические аспекты исследования раскрывают причины стремления детей с аутизмом избегать контакта с окружающими, сложности в адаптации и особенности восприятия ими социальных ситуаций. В заключение подчёркивается, что успешная социализация, психологическая поддержка и интеграция детей с аутизмом в образовательный процесс требуют систематической работы психологов, логопедов-дефектологов, реабилитологов и постоянного участия родителей.
Annotation: This article examines autism spectrum disorder (ASD) as one of the most widespread neuropsychological conditions in the world today. It analyzes the psychological and emotional state of children diagnosed with ASD, their communicative difficulties, stereotypical behaviors, challenges in social adaptation, and unique responses to external stimuli and the surrounding environment. Furthermore, the article highlights modern approaches to facilitating the social integration of children with ASD in accordance with inclusive education principles, the development of their social skills, and the reduction of behavioral stimuli and limitations through psychological, pedagogical, and defectological interventions. Specialized therapeutic methods—including behavioral therapy, sensory integration, speech therapy, ABA therapy, TEACCH technologies, and individualized pedagogical approaches—are examined in terms of their application and effectiveness. The theoretical and practical aspects of the research also reveal the underlying reasons for children with autism avoiding social contact, difficulties in adapting to social settings, and their distinctive way of perceiving and interpreting surrounding events. In conclusion, the article emphasizes that successful socialization, psychological support, and integration of children with ASD into educational processes require systematic work carried out by psychologists, speech therapists, special educators, rehabilitation specialists, and continuous involvement of parents.