KOXLEAR IMPLANTLI BOLALARNING NUTQIY REABILITATSIYASI
Keywords:
Kalit so‘zlar: koxlear implantatsiya, nutqiy reabilitatsiya, eshitish nuqsoni, surdopedagogika, logopedik ish, erta aralashuv, kommunikativ kompetensiya., Ключевые слова: кохлеарная имплантация, речевая реабилитация, нарушение слуха, сурдопедагогика, логопедическая работа, раннее вмешательство, коммуникативная компетенция., Key words: cochlear implantation, speech rehabilitation, hearing impairment, surdopedagogy, speech therapy, early intervention, communicative competence.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqola koxlear implant qilingan bolalarning nutqiy reabilitatsiya jarayonini har tomonlama ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan o‘rganishga bag‘ishlangan. Eshitish qobiliyatining tug‘ma yoki erta yoshda orttirilgan og‘ir darajadagi nuqsonlari bolalarning nutqiy, kognitiv va ijtimoiy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Koxlear implantatsiya ushbu bolalarga tovushlarni idrok etish imkoniyatini yaratib, ularning og‘zaki nutqni egallashida muhim texnologik vosita sifatida namoyon bo‘lmoqda. Biroq implantatsiyaning o‘zi nutqiy rivojlanishni to‘liq ta’minlab bera olmaydi, balki samarali va tizimli nutqiy reabilitatsiyani talab etadi. Tadqiqotda koxlear implantli bolalarda eshitish idroki va nutqiy faoliyatning shakllanish bosqichlari, implantatsiyadan keyingi reabilitatsiya jarayonining mazmuni, shakl va metodlari tahlil qilinadi. Nutqiy reabilitatsiya jarayonida fonematik eshituvni rivojlantirish, tovushlarni farqlash, so‘z boyligini kengaytirish, grammatik tuzilmani shakllantirish hamda bog‘langan nutqni rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Shuningdek, surdopedagogik va logopedik mashg‘ulotlarning o‘zaro integratsiyasi, individual yondashuv tamoyillari, bolaning yosh va psixofiziologik xususiyatlarini hisobga olish zarurligi asoslab beriladi. Maqolada erta tashxis va erta reabilitatsiyaning nutqiy rivojlanishdagi hal qiluvchi ahamiyati yoritilib, oilaning reabilitatsiya jarayonidagi faol ishtiroki muhim omil sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari asosida koxlear implantli bolalar bilan ishlashda samarali bo‘lgan pedagogik shart-sharoitlar aniqlanadi va nutqiy reabilitatsiyani takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi. Ushbu ish natijalari maxsus ta’lim muassasalari, inklyuziv ta’lim sharoitlari hamda mutaxassislar faoliyatida qo‘llash uchun amaliy ahamiyatga ega.
Аннотация: Данная научная статья посвящена всестороннему изучению процесса речевой реабилитации детей с кохлеарными имплантами с теоретической и практической точек зрения. Врожденные и рано приобретенные тяжелые нарушения слуха оказывают негативное влияние на речевое, когнитивное и социальное развитие ребенка. Кохлеарная имплантация предоставляет детям возможность воспринимать звуковую информацию и является важнейшим технологическим средством в формировании устной речи. Однако сама по себе имплантация не обеспечивает полноценного речевого развития, что обуславливает необходимость системной и целенаправленной речевой реабилитации. В работе рассматриваются этапы формирования слухового восприятия и речевой деятельности у детей после кохлеарной имплантации, содержание, формы и методы реабилитационной работы. Особое внимание уделяется развитию фонематического слуха, различению звуков, расширению словарного запаса, формированию грамматического строя речи и развитию связной речи. Анализируются возможности интеграции сурдопедагогических и логопедических методов, а также значимость индивидуального подхода с учетом возрастных и психофизиологических особенностей детей. В статье обоснована роль ранней диагностики и раннего начала реабилитационных мероприятий, а также подчеркнута важность активного участия семьи в процессе речевого развития ребенка. На основе полученных результатов определены педагогические условия, обеспечивающие эффективность речевой реабилитации детей с кохлеарными имплантами, и разработаны научно-практические рекомендации по совершенствованию коррекционно-педагогической работы. Материалы исследования могут быть использованы в системе специального и инклюзивного образования.
Annotation: This thesis is devoted to a comprehensive theoretical and practical study of speech rehabilitation in children with cochlear implants. Congenital and early-acquired severe hearing impairments have a significant negative impact on children’s speech, cognitive, and social development. Cochlear implantation provides access to auditory information and represents a crucial technological solution for the development of spoken language in children with profound hearing loss. However, cochlear implantation alone does not guarantee successful speech development, which highlights the necessity of systematic and well-organized speech rehabilitation. The study examines the stages of auditory perception and speech development in children following cochlear implantation, as well as the content, forms, and methods of rehabilitation work. Special attention is given to the development of phonemic awareness, sound discrimination skills, vocabulary expansion, grammatical competence, and connected speech. The research emphasizes the integration of surdopedagogical and speech therapy approaches and the importance of individualized intervention based on the child’s age and psychophysiological characteristics. The thesis also highlights the decisive role of early diagnosis and early intervention in achieving positive speech outcomes, as well as the active involvement of the family in the rehabilitation process. Based on the research findings, effective pedagogical conditions for speech rehabilitation are identified, and practical recommendations for improving rehabilitation programs for children with cochlear implants are proposed. The results of the study are applicable to special and inclusive education settings and contribute to the improvement of professional practice.