ELEKTR ENERGIYASINI UZATISH TARMOQLARIDA ENERGIYA YO‘QOTISHLARINI KAMAYTIRISH USULLARI

Authors

  • Vaxobov Xusniddin Baxtiyorivich Author
  • Umaraliyev Dostonbek Mirzajon o‘g'li Author
  • Yusupov Umidjon Soyibjon o‘g'li Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: elektr tarmoqlari, energiya yo‘qotishlari, reaktiv quvvat kompensatsiyasi, Smart Grid, FACTS texnologiyalari, uzatish liniyasi, transformator yo‘qotishlari., Ключевые слова: электрические сети, потери электроэнергии, компенсация реактивной мощности, Smart Grid, технологии FACTS, линия электропередачи, потери в трансформаторах., Keywords: electrical networks, energy losses, reactive power compensation, Smart Grid, FACTS technologies, transmission line, transformer losses.

Abstract

Annotatsiya. Ushbu maqolada elektr energiyasini uzatish tarmoqlarida yuzaga keladigan energiya yo‘qotishlarining asosiy sabablari va ularni kamaytirish usullari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Transformatorlar, uzatish liniyalari va taqsimlash qurilmalarida kechadigan issiqlik, koronali va dielektrik yo‘qotishlarning fizik mohiyati ko‘rib chiqilgan. Reaktiv quvvatni kompensatsiyalash, kuchlanish darajasini oshirish, o‘tkazgich kesimini optimallashtirish, zamonaviy FACTS texnologiyalari hamda aqlli tarmoq (Smart Grid) yechimlarini joriy etish orqali yo‘qotishlarni sezilarli darajada kamaytirishga erishish mumkinligi asoslab berilgan. Maqolada taqdim etilgan usullar texnik-iqtisodiy samaradorlik nuqtai nazaridan baholangan.

Аннотация. В данной статье проведён научный анализ основных причин потерь электроэнергии в передающих сетях и методов их снижения. Рассмотрена физическая природа тепловых, коронных и диэлектрических потерь в трансформаторах, линиях электропередачи и распределительных устройствах. Обоснована возможность существенного снижения потерь за счёт компенсации реактивной мощности, повышения уровня напряжения, оптимизации сечения проводников, применения современных технологий FACTS и внедрения решений интеллектуальных сетей (Smart Grid). Рассматриваемые методы оцениваются с точки зрения технико-экономической эффективности.

Abstract. This article provides a scientific analysis of the primary causes of energy losses in electrical transmission networks and methods for their reduction. The physical nature of thermal, corona, and dielectric losses in transformers, transmission lines, and distribution equipment is examined. The article demonstrates that significant loss reduction can be achieved through reactive power compensation, voltage level increase, conductor cross-section optimization, application of modern FACTS technologies, and implementation of Smart Grid solutions. The presented methods are evaluated from the perspective of technical and economic efficiency.

Published

2026-03-24