BILINGVAL IDENTICHLIKNING NEYROPSIXOLOGIK ASOSLARI O‘SMIRLIK DAVRIDA: INTEGRATIV MODEL

Authors

  • Ro‘zmetova Mexriyo Nuraddin qizi Author

Keywords:

Kalit so‘zlar: Bilingval identichlik, o‘smirlik davri, prefrontal korteks, avtobiografik xotira, tilga bog‘liq emotsionallik, ekzekutiv nazorat, temporopariyetal tutashuv, neyroplastiklik, metalingvistik kognitsiya., Ключевое слова: Билингвальная идентичность, подростковый возраст, префронтальная кора, автобиографическая память, языково-зависимая эмоциональность, исполнительный контроль, височно-теменной узел, нейропластичность, металингвистическая когниция., Keywords: Bilingual identity, adolescence, prefrontal cortex, autobiographical memory, language-dependent emotionality, executive control, temporoparietal junction, neuroplasticity, metalinguistic cognition

Abstract

Annotatsiya: Ushbu maqola o‘smirlarda ikki tillilik (bilingvalizm) va shaxsiy identichlik o‘rtasidagi neyropsixologik bog‘liqlikni tizimli ravishda o‘rganadi. Bilingval identichlik – bu shaxsning ikki tilda fikrlash, his qilish va o‘zini namoyon qilish qobiliyati asosida shakllanadigan moslashuvchan, kontekstga bog‘liq o‘zlik modelidir. Maqolada bilingval identichlikning rivojlanishida prefrontal korteks (ayniqsa, dorsolateral va ventromedial qismlar), anterior singulat korteks, bazal gangliyalar (kaudat yadro, putamen) va temporopariyetal tutashuv (TPJ) ning roli tahlil qilinadi. Shuningdek, ikki tilda avtobiografik xotiralarni kodlash va qayta tiklash jarayonlari, emocional tartibga solishda tilga bog‘liq amigdala faolligi farqlari, ekzekutiv nazorat va metalingvistik kognitsiyaning identichlik integratsiyasiga ta’siri ko‘rib chiqiladi. O‘smirlik davrida neyroplastiklikning yuqori darajasi bilingval identichlikning ikki xil – integrativ (sinxron) yoki dominant (bir til ustun) – shakllariga olib kelishi mumkin. Maqola yakunida bilingval o‘smirlarda sog‘lom identichlikni qo‘llab-quvvatlovchi neyrokognitiv aralashuvlar va pedagogik strategiyalar taklif etiladi.

Aннотация: Данная статья систематически исследует нейропсихологическую связь между билингвизмом и личностной идентичностью у подростков. Билингвальная идентичность определяется как гибкая, контекстно-зависимая модель самости, формирующаяся на основе способности человека мыслить, чувствовать и самовыражаться на двух языках. В статье анализируется роль префронтальной коры (особенно дорсолатеральной и вентромедиальной областей), передней поясной коры, базальных ганглиев (хвостатое ядро, путамен) и височно-теменного узла в развитии билингвальной идентичности. Также рассматриваются процессы кодирования и извлечения автобиографических воспоминаний на двух языках, языково-зависимые различия в амигдалярной активности при эмоциональной регуляции, а также влияние исполнительного контроля и металингвистической когниции на интеграцию идентичности. Высокий уровень нейропластичности в подростковом возрасте может приводить к двум формам билингвальной идентичности – интегративной (синхронной) или доминантной (с преобладанием одного языка). В заключении предлагаются нейрокогнитивные и педагогические интервенции для поддержки здоровой идентичности у билингвальных подростков.

Annotation: This article systematically examines the neuropsychological relationship between bilingualism and personal identity in adolescents. Bilingual identity is defined as a flexible, context-dependent model of the self that develops based on an individual’s ability to think, feel, and express themselves in two languages. The article analyzes the roles of the prefrontal cortex (particularly dorsolateral and ventromedial regions), anterior cingulate cortex, basal ganglia (caudate nucleus, putamen), and temporoparietal junction in the development of bilingual identity. Additionally, it examines the encoding and retrieval processes of autobiographical memories in two languages, language-dependent differences in amygdala activity during emotional regulation, and the impact of executive control and metalinguistic cognition on identity integration. The high level of neuroplasticity during adolescence can lead to two forms of bilingual identity – integrative (synchronous) or dominant (one language predominant). The article concludes by proposing neurocognitive and pedagogical interventions to support healthy identity development in bilingual adolescents

Published

2026-03-31