ВОЗРАСТНАЯ ДИНАМИКА ФУНКЦИОНАЛЬНОГО СОСТОЯНИЯ НЕРВНОЙ СИСТЕМЫ ОБУЧАЮЩИХСЯ

Authors

  • Алиева Р. А. Author
  • Акбаралиева Сарвара Сайидмурод кизи Author

Keywords:

Ключевые слова: нервная система, возрастная динамика, функциональное состояние, обучающиеся, нейродинамика, работоспособность, пластичность мозга, когнитивные процессы, стрессоустойчивость., Keywords: nervous system, age dynamics, functional state, students, neurodynamics, working capacity, brain plasticity, cognitive processes, stress resistance., Kalit so'zlar: nerv tizimi, yosh dinamikasi, funksional holat, ta'lim oluvchilar, neyrodinamika, ish qobiliyati, miya plastikligi, kognitiv jarayonlar, stressga chidamlilik.

Abstract

​В данной статье представлен комплексный анализ возрастной динамики функционального состояния центральной нервной системы (ЦНС) обучающихся на разных этапах онтогенеза. Рассматриваются ключевые нейродинамические показатели, такие как сила, подвижность и уравновешенность нервных процессов, а также их трансформация в процессе взросления. Особое внимание уделяется критическим периодам развития, когда нервная система наиболее уязвима к академическим перегрузкам. Исследование подчеркивает важность учета пластичности мозга и гетерохронности созревания различных структур коры для оптимизации учебного процесса. Анализируются факторы, влияющие на работоспособность, механизмы торможения и возбуждения, а также роль гигиены умственного труда в поддержании функциональных резервов организма школьников и студентов.  

​This article presents a comprehensive analysis of the age-related dynamics of the functional state of the central nervous system (CNS) in students at various stages of ontogeny. Key neurodynamic indicators such as the strength, mobility, and balance of nervous processes, as well as their transformation during the maturation process, are examined. Special attention is paid to critical developmental periods when the nervous system is most vulnerable to academic overload. The study emphasizes the importance of considering brain plasticity and the heterochrony of the maturation of various cortical structures to optimize the educational process. Factors affecting mental performance, mechanisms of inhibition and excitation, and the role of mental labor hygiene in maintaining the functional reserves of the body of schoolchildren and students are analyzed.  

​Ushbu maqolada ontogenezning turli bosqichlarida ta'lim oluvchilar markaziy nerv tizimi (MNT) funksional holatining yoshga oid dinamikasi har tomonlama tahlil qilingan. Nerv jarayonlarining kuchi, harakatchanligi va muvozanati kabi asosiy neyrodinamik ko'rsatkichlar, shuningdek, ularning ulg'ayish jarayonidagi transformatsiyasi ko'rib chiqiladi. Nerv tizimi akademik yuklamalarga eng sezuvchan bo'lgan rivojlanishning kritik davrlariga alohida e'tibor qaratilgan. Tadqiqot o'quv jarayonini optimallashtirishda miya plastikligi va po'stloqning turli tuzilmalari yetilishining geteroxronligini hisobga olish muhimligini ta'kidlaydi. Ish qobiliyatiga ta'sir etuvchi omillar, tormozlanish va qo'zg'alish mexanizmlari, shuningdek, maktab o'quvchilari va talabalar organizmining funksional zaxiralarini saqlashda aqliy mehnat gigiyenasining roli tahlil qilinadi.  

Published

2026-04-25