YUSUF XOS HOJIBNING “QUTADG‘U BILIG” ASARIDA SOG‘LOM TURMUSH TARZI FALSAFASI: QADIMGI GIYOHLAR VA MUOLAJALARNING ZAMONAVIY TIBBIYOTDAGI O‘RNI
Keywords:
Kalit so‘zlar: Qutadg‘u bilig, Yusuf Xos Hojib, sog‘lom turmush tarzi, an’anaviy tabobat, fitoterapiya, preventiv tibbiyot, mijoz nazariyasi, tibbiy etika., Keywords: Qutadgu Bilig, Yusuf Khass Hajib, healthy lifestyle, traditional medicine, phytotherapy, preventive medicine, temperament theory, medical ethics., Ключевые слова: Кутадгу билиг, Юсуф Хас Хаджиб, здоровый образ жизни, традиционная медицина, фитотерапия, превентивная медицина, теория темперамента, медицинская этика.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada XI asr mutafakkiri Yusuf Xos Hojibning “Qutadg‘u bilig” dostonidagi tibbiy qarashlar, sog‘lom turmush tarzi prinsiplari va tabobatga oid ma’lumotlar zamonaviy tibbiyot nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi asarda keltirilgan to‘g‘ri ovqatlanish, fitoterapiya (giyohlar bilan davolash) va psixosomatik salomatlikka oid tushunchalarning bugungi kundagi ilmiy ahamiyatini ochib berishdan iborat. Maqolada “Qutadg‘u bilig” shunchaki didaktik asar emas, balki o‘rta asrlar turkiy xalqlari tibbiyot madaniyatini aks ettiruvchi muhim manba ekanligi isbotlanadi. Asarda tilga olingan giyohlar va davolash usullarining zamonaviy farmakologiya va preventiv tibbiyot bilan hamohang jihatlari qiyosiy-tarixiy metodlar orqali yoritilgan. Natijada, Yusuf Xos Hojibning “issiq-sovuq” mijozlar nazariyasi va ovqatlanish madaniyati haqidagi o‘gitlari bugungi kunning metabolik kasalliklarini oldini olishda muhim metodologik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkinligi haqida xulosalar berilgan.
Abstract: This article analyses the medical views, principles of a healthy lifestyle, and information about traditional medicine in the 11th-century masterpiece "Qutadgu Bilig" by Yusuf Khass Hajib from the perspective of modern medical science. The purpose of the study is to reveal the contemporary scientific significance of the concepts of dietetics, phytotherapy (herbal medicine), and psychosomatic health presented in the work. The article proves that "Qutadgu Bilig" is not merely a didactic work but a crucial source reflecting the medical culture of the medieval Turkic peoples. The harmonious aspects of the herbs and treatment methods mentioned in the work with modern pharmacology and preventive medicine are highlighted through comparative-historical methods. As a result, it is concluded that Yusuf Khass Hajib's theories on "hot-cold" temperaments and his teachings on the culture of nutrition can serve as an important methodological basis for the prevention of modern metabolic diseases.
Аннотация: В данной статье анализируются медицинские взгляды, принципы здорового образа жизни и сведения о традиционном врачевании в поэме XI века «Кутадгу билиг» («Благодатное знание») Юсуфа Хас Хаджиба с точки зрения современной медицинской науки. Целью исследования является выявление актуального научного значения концепций диетологии, фитотерапии (лечения лекарственными травами) и психосоматического здоровья, представленных в произведении. В статье доказывается, что «Кутадгу билиг» является не только дидактическим произведением, но и важнейшим источником, отражающим медицинскую культуру средневековых тюркских народов. С помощью сравнительно-исторических методов освещаются гармоничные аспекты упомянутых в труде лекарственных средств и методов лечения с современной фармакологией и превентивной медициной. В результате делается вывод о том, что теории Юсуфа Хас Хаджиба о «горячем и холодном» темпераментах (мизодж) и его наставления по культуре питания могут служить важной методологической основой для профилактики современных метаболических заболеваний.