ГЛИМФАТИЧЕСКАЯ СИСТЕМА МОЗГА И ФИЗИОЛОГИЯ СНА: СОВРЕМЕННЫЙ ВЗГЛЯД НА НЕЙРОБИОЛОГИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМЫ ОЧИЩЕНИЯ ЦЕНТРАЛЬНОЙ НЕРВНОЙ СИСТЕМЫ
Keywords:
Ключевые слова: физиология сна, глимфатическая система, нейрофизиология, β-амилоид, астроциты, аквапорин-4, нейродегенерация, медленный сон., Key words: sleep physiology, glymphatic system, neurophysiology, β-amyloid, astrocytes, aquaporin-4, neurodegeneration, slow-wave sleep., Kalit so‘zlar: uyqu fiziologiyasi, glinfatik tizim, neyrofiziologiya, β-amiloid, astrositlar, akvaporin-4, neyrodegeneratsiya, sekin uyqu.Abstract
В статье рассматриваются современные представления о роли глимфатической системы в физиологии сна и поддержании гомеостаза центральной нервной системы. Анализируются механизмы циркуляции цереброспинальной жидкости, участие астроцитов и аквапоринов в очищении мозга от метаболических продуктов, а также влияние фаз сна на эффективность нейронального детоксикационного процесса. Особое внимание уделено взаимосвязи нарушений сна с накоплением β-амилоида, нейродегенеративными заболеваниями и когнитивными расстройствами. Представлены современные данные о роли медленного сна в активации глимфатического клиренса. Показано, что сон выполняет не только восстановительную функцию, но и является ключевым физиологическим механизмом поддержания метаболической стабильности мозга. Рассматриваются перспективы использования знаний о глимфатической системе в профилактике нейродегенеративных заболеваний и разработке новых терапевтических подходов.
The article discusses modern concepts regarding the role of the glymphatic system in sleep physiology and maintenance of central nervous system homeostasis. Mechanisms of cerebrospinal fluid circulation, the role of astrocytes and aquaporins in brain detoxification, and the influence of sleep phases on the efficiency of neuronal clearance are analyzed. Particular attention is paid to the relationship between sleep disorders, β-amyloid accumulation, neurodegenerative diseases, and cognitive impairment. Modern data on the role of slow-wave sleep in activating glymphatic clearance are presented. It is shown that sleep performs not only a restorative function, but also acts as a key physiological mechanism for maintaining metabolic stability of the brain. Prospects for applying knowledge about the glymphatic system in the prevention of neurodegenerative diseases and the development of new therapeutic approaches are discussed.
Mazkur maqolada uyqu fiziologiyasida glinfatik tizimning o‘rni va markaziy nerv tizimi gomeostazini saqlashdagi ahamiyati haqidagi zamonaviy qarashlar tahlil qilinadi. Serebrospinal suyuqlik aylanish mexanizmlari, astrositlar va akvaporinlarning miya metabolik mahsulotlarini chiqarishdagi roli hamda uyqu fazalarining neyron detoksikatsiyasiga ta’siri o‘rganildi. Uyqu buzilishlari bilan β-amiloid to‘planishi, neyrodegenerativ kasalliklar va kognitiv buzilishlar o‘rtasidagi bog‘liqlikka alohida e’tibor qaratildi. Sekin to‘lqinli uyquning glinfatik klirensni faollashtirishdagi roli haqidagi zamonaviy ma’lumotlar keltirilgan. Uyqu nafaqat tiklovchi jarayon, balki miya metabolik barqarorligini ta’minlovchi asosiy fiziologik mexanizm ekanligi ko‘rsatildi. Shuningdek, glinfatik tizim haqidagi bilimlarning neyrodegenerativ kasalliklar profilaktikasi va yangi terapevtik yondashuvlarni ishlab chiqishdagi istiqbollari muhokama qilinadi.