ОСОБЕННОСТИ ВЗАИМОСВЯЗИ КОПИНГ-СТРАТЕГИЙ, ПСИХОЛОГИЧЕСКИХ ЗАЩИТ И ДЕТСКО-РОДИТЕЛЬСКИХ ОТНОШЕНИЙ В ПОДРОСТКОВОМ ВОЗРАСТЕ

Authors

  • АВЕЗМЕТОВ УМИРБЕК ШУХРАТОВИЧ Author

Keywords:

Ключевые слова: подростковый возраст, психологическая защита, копинг-стратегии, детско-родительские отношения, совладающее поведение, подростки, психологическая адаптация., Keywords: adolescence, psychological defense, coping strategies, parent-child relations, coping behavior, adolescents, psychological adaptation., Kalit so‘zlar: o‘smirlik davri, psixologik himoya, koping-strategiyalar, ota-ona va bola munosabatlari, stressni yengib o‘tish xulqi, o‘smirlar, psixologik moslashuv.

Abstract

Аннотация: В статье представлены результаты эмпирического исследования взаимосвязи детско-родительских отношений, копинг-стратегий и механизмов психологической защиты у подростков. Актуальность исследования обусловлена возрастанием эмоциональной напряженности подросткового возраста и необходимостью изучения факторов, определяющих адаптационные механизмы личности подростка. В исследовании приняли участие 90 подростков в возрасте от 11 до 15 лет. Для диагностики использовались методика исследования детско-родительских отношений А.Я. Варги и В.В. Столина, методика «Способы совладающего поведения» Р. Лазаруса и тест диагностики механизмов психологической защиты Плутчика–Келлермана. Статистическая обработка включала методы описательной статистики, t-критерий Стьюдента, однофакторный дисперсионный анализ ANOVA и корреляционный анализ Пирсона. Выявлены половые и возрастные различия в выраженности отдельных копинг-стратегий и защитных механизмов. Установлены статистически значимые взаимосвязи между параметрами детско-родительских отношений, копинг-стратегиями и механизмами психологической защиты подростков. Полученные результаты подтверждают значимость семейного взаимодействия в формировании адаптационных ресурсов личности подростка.

Abstract: The article presents the results of an empirical study on the relationship between parent-child relations, coping strategies, and psychological defense mechanisms in adolescents. The relevance of the study is determined by the increasing emotional tension characteristic of adolescence and the necessity to investigate factors influencing the adaptive mechanisms of adolescent personality development. The study involved 90 adolescents aged 11 to 15 years. The following diagnostic tools were used: the Parent-Child Relationship Questionnaire by A.Ya. Varga and V.V. Stolin, R. Lazarus’ “Ways of Coping Questionnaire,” and the Plutchik–Kellerman Defense Mechanism Inventory. Statistical data processing included descriptive statistics, Student’s t-test, one-way ANOVA, and Pearson correlation analysis. The study identified gender and age differences in the manifestation of certain coping strategies and psychological defense mechanisms. Statistically significant relationships were found between the parameters of parent-child relations, coping strategies, and psychological defense mechanisms in adolescents. The obtained results confirm the importance of family interaction in the development of adolescents’ adaptive psychological resources.

Annotatsiya: Maqolada o‘smirlarda ota-ona va bola munosabatlari, koping-strategiyalar hamda psixologik himoya mexanizmlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni empirik tadqiq etish natijalari bayon qilingan. Tadqiqotning dolzarbligi o‘smirlik davrida emotsional zo‘riqishning ortib borishi va shaxsning moslashuv mexanizmlarini belgilovchi omillarni o‘rganish zarurati bilan izohlanadi. Tadqiqotda 11 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan 90 nafar o‘smir ishtirok etdi. Diagnostika uchun A.Ya. Varga va V.V. Stolinning ota-ona va bola munosabatlarini o‘rganish metodikasi, R. Lazarusning “Stressni yengib o‘tish usullari” metodikasi hamda Plutchik–Kellerman psixologik himoya mexanizmlarini diagnostika qilish testi qo‘llanildi. Statistik ishlov berishda tavsifiy statistika metodlari, Styudent t-mezoni, bir faktorli dispersion tahlil (ANOVA) va Pirson korrelyatsion tahlili qo‘llanildi. Tadqiqot natijasida ayrim koping-strategiyalar va psixologik himoya mexanizmlarining namoyon bo‘lishida jinsiy va yoshga oid farqlar aniqlangan. Shuningdek, ota-ona va bola munosabatlari ko‘rsatkichlari, koping-strategiyalar hamda psixologik himoya mexanizmlari o‘rtasida statistik jihatdan ahamiyatli bog‘liqliklar mavjudligi aniqlangan. Olingan natijalar oila ichidagi o‘zaro munosabatlarning o‘smir shaxsining moslashuv resurslarini shakllantirishdagi muhim ahamiyatini tasdiqlaydi.

Published

2026-05-12