YER QAZISH MASHINALARINING TURLARI VA ISHLASH PRINSIPLARI

Authors

  • Mirzaeva Zarnigorxon Аskarjonovna Author

Keywords:

Ключевые слова: землеройные машины, экскаватор, бульдозер, скрепер, автогрейдер, погрузчик, рабочий орган, гидравлика, грунт, механизация строительства., Kalit so‘zlar: yer qazish mashinalari, ekskavator, buldozer, skreper, avtogreyder, yuklagich, ishchi organ, gidravlik tizim, grunt, qurilish mexanizatsiyasi., Keywords: earth-moving machinery, excavator, bulldozer, scraper, motor grader, loader, working tool, hydraulic system, soil, construction mechanization.

Abstract

Maqolada yer qazish mashinalarining asosiy turlari, konstruktiv belgilariga ko‘ra tasnifi va ish jarayonida bajaradigan texnologik vazifalari ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Qurilish, yo‘l xo‘jaligi, melioratsiya, konchilik va kommunal infratuzilma sohalarida tuproqni qazish, kesish, surish, yuklash, tekislash hamda tashish ishlarining samaradorligi ko‘p jihatdan tanlangan mashina turi, grunt sharoiti, ishchi organning tuzilishi, yurish qismi, gidravlik tizim va operator boshqaruvining uyg‘unligiga bog‘liq. Mazkur ishda ekskavatorlar, buldozerlar, skreperlar, avtogreyderlar, yuklagichlar, transheya qazgichlar, gidromexanizatsiya uskunalari va ularning zamonaviy modifikatsiyalari solishtirma yondashuv asosida ko‘rib chiqildi. Mavzuning dolzarbligi O‘zbekistonda yo‘l, uy-joy, irrigatsiya va sanoat infratuzilmasini jadal rivojlantirish, qurilish tarmog‘ini modernizatsiya qilish, texnik xavfsizlik va resurs tejamkorligiga bo‘lgan talablarning ortishi bilan belgilanadi.

В статье анализируются основные виды землеройных машин и принципы их работы в строительстве, дорожном хозяйстве, мелиорации и коммунальной инфраструктуре. Особое внимание уделено экскаваторам, бульдозерам, скреперам, автогрейдерам, погрузчикам и траншейным машинам. На основе международной классификации ISO 6165, опыта стран СНГ и национальных учебно-нормативных источников раскрываются критерии выбора техники, влияние типа грунта, конструкции рабочего органа, гидравлической системы и режима эксплуатации на производительность, безопасность и качество земляных работ.

The article examines the types and operating principles of earth-moving machinery used in construction, road engineering, land reclamation and infrastructure projects. Excavators, bulldozers, scrapers, graders, loaders, trenchers and hydraulic equipment are compared according to their working tools, mobility, productivity and field of application. The study relies on ISO 6165 terminology, European and CIS engineering approaches, and Uzbek educational and regulatory sources. The findings emphasize correct machine selection, preventive maintenance, operator competence, fuel efficiency and digital monitoring as key factors in improving the quality and safety of earthworks.

Published

2026-05-21