KOGNITIV QOBILIYATLARNI RIVOJLANTIRISHDA INTERFAOL USULLARNING SAMARADORLIGI (EKSPERIMENTAL O‘RGANISH)
Keywords:
KALIT SO‘ZLAR: Interfaol usullar, kognitiv qobiliyat, tajriba, xotira, tafakkur, motivatsiya, keys-stadi, tahlil., KEYWORDS: Interactive methods, cognitive abilities, experiment, memory, thinking, motivation, case study, analysis., КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: Интерактивные методы, когнитивные способности, эксперимент, память, мышление, мотивация, кейс-стади, анализ.Abstract
ANNOTATSIYA: Ushbu maqola kognitiv qobiliyatlarni rivojlantirishda interfaol usullarning samaradorligini eksperimental tahlil qilishga bag‘ishlangan. Bugungi ta’lim jarayonida talabalarning fikrlash faolligi, xotira jarayonlari, mantiqiy analiz va qaror qabul qilish qobiliyatlarini kuchaytirish eng muhim vazifalardan biri bo‘lib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, “Aqliy hujum”, “Klaster”, “Keys-stadi”, “Debat”, “Sinkveyn”, “Blits-savol” kabi interfaol texnologiyalarning talabalarning kognitiv jarayonlariga ta’siri ilmiy jihatdan o‘rganildi. Tadqiqot ikki bosqichda — diagnostika va rivojlantiruvchi eksperiment shaklida olib borildi. Eksperiment natijalari interfaol metodlar qo‘llangan guruhda e’tibor, xotira, tahlil qilish qobiliyati, ijodiy tafakkur va bilimni o‘zlashtirish ko‘rsatkichlarining o‘rtacha 32–47% gacha oshganini ko‘rsatdi. An’anaviy dars usullaridan foydalangan nazorat guruhida esa bu ko‘rsatkich atigi 5–9% atrofida bo‘ldi. Tadqiqot natijalari interfaol metodlar nafaqat bilish jarayonlarini faollashtirishi, balki motivatsiyani kuchaytirishi va mustaqil fikrlashni rivojlantirishda ham o‘ta samarali ekanini tasdiqladi. Ushbu maqola interfaol usullarning psixologik mexanizmlari, ta’lim jarayonidagi afzalliklari va amaliy tavsiyalari bilan boyitilgan.
ANNOTATION: This article explores the effectiveness of interactive methods in developing cognitive abilities through experimental research. In modern education, enhancing students’ cognitive processes—such as attention, memory, analytical thinking, logical reasoning, and decision-making—is considered a fundamental priority. For this purpose, the impact of interactive techniques such as brainstorming, cluster mapping, case study, debates, cinquain, and rapid questioning was systematically examined. The study was conducted in two stages: diagnostic (pre-test) and developmental experimental intervention. The results demonstrated that students who were taught using interactive methods showed a significant improvement of 32–47% in cognitive indicators, including memory retention, problem-solving, creativity, and attention stability. In contrast, the control group taught through traditional passive methods showed only a 5–9% improvement. These findings strongly support the idea that interactive methods make the learning process more dynamic, meaningful, and motivating. They also foster independent thinking and reinforce students’ intrinsic interest in learning. The paper elaborates on the psychological mechanisms behind interactive learning, its pedagogical advantages, and practical recommendations for increasing cognitive development among students. The study concludes that interactive teaching is an effective psychological tool for developing higher-order cognitive abilities.
АННОТАЦИЯ: В статье рассматривается эффективность интерактивных методов в развитии когнитивных способностей на основе экспериментального исследования. Современное образование требует активизации мыслительных процессов студентов, укрепления памяти, развития аналитического и логического мышления, а также способности принимать решения. В исследовании изучалось влияние таких интерактивных методов, как «мозговой штурм», «кластер», «кейс-стади», «дебаты», «синквейн» и «быстрые вопросы» на внимание, память, креативность и способность к анализу. Эксперимент состоял из двух этапов: диагностического и развивающего. Результаты показали, что у студентов, занимавшихся по интерактивным методикам, когнитивные показатели повысились на 32–47%, тогда как у контрольной группы, обучавшейся традиционными методами, улучшение составило лишь 5–9%. Эти данные подтверждают, что интерактивные методы делают учебный процесс более содержательным и мотивирующим, развивают самостоятельность и интерес к познавательной деятельности. В статье подробно описаны психологические механизмы интерактивного обучения, его преимущества и рекомендации по эффективному применению для развития когнитивных процессов.