IJTIMOIY TARMOQLARGA QARAMLIKNING PSIXOLOGIK OMILLARI VA ULARNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI

Authors

  • Xolboyev Izzatillo Axmadillo o‘g‘li, Author
  • Kadirova Gulruhsor G‘olibjonovna Author

Keywords:

Kalit soʻzlar: Qaramlik, ijtimoiy tarmoq, psixologik omil, stress, o‘zini baholash, motivatsiya, terapiya, profilaktika., Ключевые слова: Зависимость, соцсети, психологические факторы, стресс, самооценка, мотивация, терапия, профилактика., Keywords: Addiction, social media, psychological factors, stress, self-esteem, motivation, therapy, prevention.

Abstract

      ANOTATSIYA: Ushbu maqolada yoshlar va kattalarda tobora kuchayib borayotgan ijtimoiy tarmoqlarga qaramlik fenomenining psixologik omillari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda internetga bog‘liqlikning shaxsning emotsional barqarorligi, motivatsiyasi, o‘zini anglash jarayonlari va kundalik faoliyatiga ko‘rsatadigan salbiy ta’siri yoritilgan. Ijtimoiy tarmoqlarda “like”, “komment”, “post”lar orqali olinadigan qisqa muddatli dopamin zavqi, shaxsda sun’iy ehtiyojlarning shakllanishi, real hayotdagi muloqotning kamayishi, o‘ziga past baho berish sindromi va solishtirish nevrozi kabi psixologik holatlar batafsil tahlil qilingan. Maqolada ijtimoiy tarmoqlarga qaramlikning asosiy sabablaridan biri bo‘lgan emotsional bo‘shliq, oilaviy etishmovchilik, o‘zini namoyon qilish ehtiyoji va identifikatsiya jarayonlarining buzilishiga alohida e’tibor qaratiladi. Qaramlikni bartaraf etish bo‘yicha psixologik yondashuvlar, xususan kognitiv-behavioral terapiya, vaqt menejmenti, o‘zini-o‘zi nazorat qilish dasturlari, psixoedukatsiya va guruhiy treninglar taklif etiladi. Tadqiqot natijalari ijtimoiy tarmoqlardan me’yorida foydalanish shaxsning ruhiy salomatligini saqlashda muhim omil ekanini tasdiqlaydi.

АННОТАЦИЯ: В данной статье рассматриваются психологические факторы, лежащие в основе растущей зависимости от социальных сетей среди молодежи и взрослых. Анализируются эмоциональная нестабильность, снижение мотивации, нарушения самооценки, формирование навязчивой потребности в получении виртуального одобрения (“лайков”), а также развитие феномена социальной зависимости. Особое внимание уделяется влиянию быстрых дофаминовых стимулов, которые пользователь получает от взаимодействия в сети, и их роли в формировании компульсивного поведения. Описаны психологические последствия социальной зависимости: тревожность, синдром сравнения, избегание реального общения, снижение концентрации внимания и ухудшение когнитивного контроля. В статье выделены основные причины зависимости, связанные с эмоциональной неудовлетворённостью, семейными проблемами, потребностью в самоидентификации и отсутствии реальной социальной поддержки. Представлены эффективные методы профилактики и лечения: когнитивно-поведенческая терапия, развитие навыков саморегуляции, цифровой детокс, корректировка режима дня, тренинги личностного роста и психопросвещение. Результаты исследования подтверждают необходимость формирования цифровой культуры и ответственности при использовании социальных сетей.

  ABSTRACT: This article examines the psychological factors underlying the growing addiction to social networks among both youth and adults. The study highlights the negative impact of excessive social media use on emotional stability, self-esteem, intrinsic motivation and daily functioning. The role of short-term dopamine rewards obtained from likes, comments and virtual interactions in forming compulsive behavior is discussed in detail. The article explains psychological mechanisms such as social comparison, avoidance of real-life communication, reduced attention span and increased anxiety. Special emphasis is placed on the key causes of social media addiction, including emotional deprivation, family conflicts, distorted self-identification and lack of real social support. The paper presents several effective strategies for overcoming digital addiction: cognitive-behavioral therapy, self-regulation techniques, digital detox, time-management, psychoeducation and group training programs. The findings confirm that responsible and moderate use of social networks is essential for maintaining mental well-being and preventing long-term psychological disorders.

Published

2025-11-26