EDUCATION AND SOCIAL MOBILITY “OLIVER TWIST” AND “MIDDLEMARCH”

Abstract

Ushbu annotatsiya Charlz Dikkensning “Oliver Twist” va Jorj Eliotning “Middlemarch” romanlarida ta’lim va ijtimoiy harakatchanlik masalasining badiiy ifodasini o‘rganishga bag‘ishlanadi. Har ikkala asar XIX asr Angliya jamiyatida shakllangan qat’iy sinfiy tuzilma, ijtimoiy tengsizlik va cheklangan ta’lim imkoniyatlari sharoitida shaxsning jamiyatdagi mavqeini o‘zgartirishga bo‘lgan intilishlarini aks ettiradi. Romanlar ijtimoiy kelib chiqish inson taqdirini belgilovchi asosiy omil bo‘lgan jamiyatda ta’limning ijtimoiy ko‘tarilishdagi o‘rni va imkoniyatlarini yoritadi.Oliver Twist romanida ta’lim masalasi kambag‘allik, yetim bolalar muassasalari va mehnat uylari tizimi bilan uzviy bog‘liq holda tasvirlanadi. Oliverning axloqiy pokligi va bilimga ochiqligi uning past ijtimoiy qatlamdan chiqishiga qaramay, insoniy qadr-qimmatni saqlab qolish mumkinligini ko‘rsatadi. Asarda ta’limdan mahrumlik kambag‘al qatlam vakillarining ijtimoiy harakatchanligini cheklovchi asosiy to‘siqlardan biri sifatida talqin qilinadi.Middlemarch romanida esa ta’lim va intellektual rivojlanish jamiyatda mavqe orttirish va shaxsiy o‘sishning muhim omili sifatida tasvirlanadi. Doroteya Bruk, Tertius Lidgeyt kabi qahramonlar bilim, kasbiy malaka va axloqiy mas’uliyat orqali jamiyatda o‘z o‘rnini topishga intiladilar. Biroq an’anaviy qarashlar, ijtimoiy bosim va sinfiy cheklovlar ularning ijtimoiy harakatchanligiga to‘sqinlik qiladi. Roman ta’limning nafaqat moddiy muvaffaqiyat, balki ma’naviy kamolot uchun ham muhim ekanini ta’kidlaydi.Har ikkala asar orqali mualliflar ta’limni ijtimoiy tengsizlikni yengish vositasi sifatida ko‘rsatadilar, biroq bu jarayon jamiyatning ochiqligi va adolatli tizimiga bog‘liqligini ham ochib beradilar. Romanlar ijtimoiy harakatchanlik shaxsiy sa’y-harakat bilan bir qatorda ijtimoiy sharoitlar bilan chambarchas bog‘liq ekanini ilgari suradi.