ISHLAB CHIQARISH SHAROITIDA SHOVQIN VA TEBRANISHNING INSON ORGANIZMIGA TASIRI

Abstract

Mazkur ish ishlab chiqarish sharoitida uchraydigan shovqin va tebranishning inson organizmiga ko‘rsatadigan gigiyenik, fiziologik va patologik ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Shovqin va tebranish sanoat, qurilish, transport hamda mexanizatsiyalashgan ishlab chiqarish tarmoqlarida keng tarqalgan fizik zararli omillar bo‘lib, ularning uzoq muddatli va yuqori intensivlikdagi ta’siri ishchi-xodimlar sog‘lig‘ida turli xil funksional va organik buzilishlarning rivojlanishiga sabab bo‘ladi.

Annotatsiyada shovqinning eshitish analizatoriga ta’siri, eshitish sezgirligining pasayishi, sensorinevral eshitish yetishmovchiligi hamda kasbiy karlik rivojlanish mexanizmlari batafsil yoritilgan. Bundan tashqari, shovqinning markaziy va vegetativ asab tizimiga ta’siri natijasida yuzaga keladigan nevrozga o‘xshash holatlar, uyqu buzilishlari, bosh og‘rig‘i, diqqat va xotira susayishi kabi klinik belgilar tahlil qilingan. Shovqinning yurak-qon tomir tizimiga ta’siri qon bosimining oshishi, yurak urish tezligining o‘zgarishi va vegetativ tasirlar orqali namoyon bo‘lishi ko‘rsatib berilgan.

Tebranishning inson organizmiga ta’siri alohida yo‘nalish sifatida ko‘rib chiqilib, uning umumiy va mahalliy shakllari tavsiflangan. Tebranishning asosan qo‘l-oyoqlarning periferik qon aylanishi, asab tolalari va mushak-skelet tizimiga ta’siri natijasida tebranish kasalligi rivojlanishi, barmoqlarda uvishish, sovuqlik hissi, og‘riq va sezuvchanlikning pasayishi kabi belgilar paydo bo‘lishi asoslab berilgan. Shuningdek, tebranishning ichki a’zolar faoliyatiga, tayanch-harakat apparatiga va umumiy mehnat qobiliyatiga salbiy ta’siri ilmiy nuqtai nazardan yoritilgan.

Annotatsiyada ishlab chiqarish sharoitida shovqin va tebranish darajalarini gigiyenik baholash, ularni me’yorlashtirish, shuningdek, zararli ta’sirlarni kamaytirishga qaratilgan texnik, tashkiliy va individual himoya choralarining ahamiyati ta’kidlangan. Mazkur ish mehnat gigiyenasi, kasb kasalliklari va ishlab chiqarish sanitariyasi fanlari uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, ishchi-xodimlar salomatligini muhofaza qilishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.