RAQAMLI MULOQOTDA TINISH BELGILARINING PRAGMATIK FUNKSIYALARI: CHAT, SMS VA TELEGRAM DISKURSI TAHLILI

Abstract

Mazkur maqolada raqamli muloqotda tinish belgilarining pragmatik funksiyalari tahlil qilinadi; xususan, chatlar, SMS va Telegram diskursiga e’tibor qaratiladi. Kompyuter vositasida muloqot (CMC) va pragmalingvistika nazariyalariga tayangan holda, uch nuqta, so‘roq belgisi va undov belgisi kabi tinish belgilarining nafaqat strukturaviy, balki shaxslararo funksiyalarni ham bajarishi ko‘rsatib beriladi. Onlayn muloqotda tinish belgilar ko‘pincha ohang, intonatsiya va imo-ishora kabi yetishmaydigan paralingvistik ishoralarni kompensatsiya qiladi. Masalan, takroriy undov belgisi hissiy intensivlik yoki urg‘uni bildirsa, uch nuqta ikkilanish, kinoya yoki tugallanmagan fikrni ifodalashi mumkin. 5000 ta chat xabari va SMS yozishmalaridan tuzilgan korpus asosida turli yosh guruhlari hamda kontekstlarda tinish belgilaridan foydalanish andozalari aniqlangan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, tinish belgilar sanal muhitda xushmuomalalik strategiyalarini shakllantirish, navbat almashuvini boshqarish va identitet qurishda muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, ingliz, o‘zbek va turk raqamli diskurslari qiyoslanib, universal va madaniy xos tendensiyalar aniqlangan. Tadqiqot natijalari raqamli pragmatika doirasida tinish belgilarining ahamiyatini yoritadi hamda tarjimashunoslik, madaniyatlararo muloqot va til o‘qitish uchun yangi istiqbollar ochadi.