GLOBAL IQLIM O‘ZGARISHI VA UNING O‘ZBEKISYON EKOTIZMLARIGA TA’SIRI

Abstract

Ushbu maqolada global iqlim o‘zgarishining mohiyati, uning kelib chiqish sabablari va oqibatlari tahlil qilinadi. Xususan, atmosfera haroratining ortishi, yog’ingarchilik miqdorining o‘zgarishi, qurg’oqchilik, cho‘llanish va muzliklarning qisqarishi kabi jarayonlarning O‘zbekiston ekotizimlariga ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy jihatdan ko‘rib chiqiladi. Respublikamiz hududida mavjud tog’, cho‘l va daryo vohalari ekotizimlarida kuzatilayotgan ekologik muammolar hamda ularning barqaror rivojlanishga ta’siri o‘rganiladi. Maqolada iqlim o‘zgarishining O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligi, suv resurslari, biologik xilma-xillik va inson salomatligiga ta’siri alohida yoritiladi. Shu bilan birga, milliy va xalqaro darajada amalga oshirilayotgan adaptatsiya va mitigatsiya choralariga ham e’tibor qaratiladi. Xususan, “Yashil makon” umummilliy loyihasi, suvni tejash texnologiyalari, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish kabi tashabbuslarning ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Ushbu maqolada global iqlim o‘zgarishining O‘zbekiston tabiiy geografik hududlariga ta’siri keng yoritiladi. Xususan, oralbo‘yi mintaqasida cho‘llanish jarayonlari, tog’ hududlarida muzliklarning qisqarishi, cho‘l zonasida esa yer degradatsiyasi jarayonlari tahlil qilinadi. Iqlim o‘zgarishining qishloq xo‘jaligida suv ta’minoti, agroekologik muvozanat hamda ekotizimlarning barqarorligiga ta’siri alohida ko‘rib chiqiladi. Maqolada global iqlim o‘zgarishining O‘zbekiston ekotizimlariga ko‘rsatadigan xavflari va ularni yumshatish choralariga e’tibor qaratiladi. Suv resurslaridan oqilona foydalanish, bioxilma-xillikni saqlash, energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etish va “Yashil iqtisodiyot” tamoyillarini rivojlantirish masalalari asosiy yo‘nalish sifatida tahlil qilinadi. Milliy strategiyalarni xalqaro ekologik bitimlar bilan uyg‘unlashtirish zarurligi ta’kidlanadi. Maqola global iqlim o‘zgarishi jarayonlarini ilmiy nuqtai nazardan tahlil etadi. Atmosferadagi issiqxona gazlarining ko‘payishi, havoning o‘rtacha harorati oshishi, yog’ingarchilikning kamayishi, qurg’oqchilik va ekstremal ob-havo hodisalari O‘zbekistonning tabiiy ekotizimlariga kuchli ta’sir ko‘rsatayotgani ilmiy faktlar asosida yoritiladi. Tog’, cho‘l va voha ekotizimlari kesimida o‘zgarishlarning o‘ziga xos xususiyatlari ochib beriladi. Ushbu maqolada iqlim o‘zgarishining O‘zbekiston ekotizimlariga ta’siri amaliy misollar orqali ko‘rsatiladi. Xususan, suv taqchilligi sharoitida qishloq xo‘jaligida tomchilatib sug’orish tizimlaridan foydalanish, cho‘llanishga qarshi kurashda o‘rmonzorlar barpo etish, hamda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan keng foydalanish bo‘yicha ilg’or tajribalar tahlil qilinadi.