MUSIQA TERAPIYASI: MAKTABDA EMOTSIONAL STRESS VA AGRESSIYANING OLDINI OLISH VOSITASI SIFATIDA
Keywords:
musiqa terapiyasi, emotsional stress, maktab agressiyasi, psixologik profilaktika, o‘smirlik davri, neyroendokrin tizim, relaksatsiya, art-terapiya, ijtimoiy moslashuv, Motsart effekti, milliy musiqa, meditatsiya, bullying, ruhiy salomatlik, pedagogik korreksiya.Abstract
Ushbu maqolada umumta’lim maktablarida o‘quvchilar o‘rtasida kuzatiladigan emotsional stress, xavotirlanish va agressiv xatti-harakatlarning oldini olishda musiqa terapiyasining nazariy hamda amaliy imkoniyatlari tadqiq etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi zamonaviy ta’lim muhitida axborot yuklamasining ortishi va o‘smirlik davridagi psixofiziologik o‘zgarishlar natijasida bolalarda ruhiy zo‘riqishlarning ko‘payishi bilan belgilanadi. Maqolada musiqa terapiyasi shunchaki san’at turi emas, balki o‘quvchining vegetativ nerv tizimiga, yurak ritmi va qon bosimiga ta’sir etuvchi, gormonal muvozanatni (kortizol darajasini pasaytirish va endorfinni oshirish) ta’minlovchi korreksion-profilaktik vosita sifatida tahlil qilinadi.
Maqolada maktab sharoitida qo‘llash mumkin bo‘lgan passiv (tinglash) va aktiv (ijro etish, ritm bilan ishlash) musiqa terapiyasi metodlari ishlab chiqilgan. Xususan, "reproduktiv terapiya" orqali o‘quvchilarda ichki kechinmalarni ijobiy tomonga yo‘naltirish, "interaktiv ritmika" yordamida esa guruhdagi agressiv energiyani ijodiy jarayonga transformatsiya qilish mexanizmlari yoritib beriladi. Maqolada o‘zbek milliy maqomlari va shifobaxsh cholg‘u kuylarining (nay, qonun, dutor) meditativ xususiyatlari g‘arbiy "klasik musiqa terapiyasi" (Motsart effekti) bilan qiyosiy o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari maktab psixologlari va musiqa o‘qituvchilari uchun dars davomida "psixologik pauza"lar tashkil etish, o‘quvchilar o‘rtasidagi konfliktlarni musiqiy integratsiya orqali hal qilish bo‘yicha muhim tavsiyalar beradi. Ushbu yondashuv maktabda sog‘lom ma’naviy-psixologik muhitni yaratish va o‘quvchilarning ijtimoiy moslashuvini yaxshilashda yangi metodologik manba bo‘lib xizmat qiladi.
