O’ZBEK TILIDA SHEVALAR VA ULARNING ADABIY TIL TARAQQIYOTIGA TA’SIRI

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi hududiy shevalarning shakllanish omillari, lingvistik xususiyatlari hamda ularning adabiy til taraqqiyotiga ko‘rsatgan ta’siri ilmiy-nazariy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida o‘zbek tilining qarluq, qipchoq va o‘g‘uz lahjalariga xos fonetik, leksik va grammatik xususiyatlar qiyosiy-tahliliy metod asosida o‘rganildi. Shevalarning adabiy til lug‘at boyligini kengaytirish, uslubiy imkoniyatlarini boyitish va nutq madaniyatini rivojlantirishdagi o‘rni aniq misollar bilan asoslandi.Shuningdek, badiiy adabiyot namunalari, xususan, Alisher Navoiy va Abdulla Qodiriy asarlaridagi dialektal birliklar tahlili orqali sheva va adabiy til o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik yoritildi. Tadqiqot natijalari shevalar adabiy tilning ichki taraqqiyot manbalaridan biri ekanini, ular tilning dinamik rivojlanishida muhim omil bo‘lib xizmat qilishini ko‘rsatadi.Maqolaning ilmiy yangiligi shevalarning zamonaviy kommunikativ makondagi faolligi hamda ularning adabiy me’yorlarga ta’sirini kompleks yondashuv asosida baholash bilan belgilanadi. Tadqiqot natijalari o‘zbek dialektologiyasi va adabiy til me’yorlarini takomillashtirish jarayonida nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega.