CHINGIZ AYTMATOVNING “BIRINCHI MUALLIM” QISSASIDA O’QITUVCHI OBRAZI TASVIRI
Keywords:
Chingiz Aytmatov, Dyushen, Birinchi muallim, o‘qituvchi obrazi, fidoyilik, ma’rifatparvarlik, Oltinoy, ma’naviy jasorat, badiiy talqin, jaholat va ma’rifat, pedagogik etika.Abstract
Chingiz Aytmatovning "Birinchi muallim" qissasi jahon adabiyotida o‘qituvchi shaxsiga qo‘yilgan yuksak badiiy obidadir. Mazkur maqolada asarning bosh qahramoni Dyushen obrazi orqali haqiqiy muallimning ma’naviy qiyofasi, uning jamiyatni o‘zgartirishdagi o‘rni va mislsiz jasorati tahlil qilinadi. Dyushen shunchaki yangi hayot qurishga intilgan inson emas, balki qalbida ma’rifat chirog‘ini yoqqan, o‘z shogirdlarining kelajagi uchun butun borlig‘ini baxshida etgan buyuk shaxs sifatida gavdalanadi.Maqolada Dyushenning o‘z kasbiga bo‘lgan sadoqati va o‘sha davrdagi qoloq, jaholatga botgan muhit bilan kurashi batafsil yoritiladi. Uning eski otxonani tozalab, bolalarga bilim berishga intilishi, qishning qahratonida shogirdlarini muzdek daryodan ko‘tarib o‘tkazishi — bu shunchaki jismoniy mehnat emas, balki kelajakka bo‘lgan mustahkam ishonch va insonparvarlikning oliy namunasidir. Dyushen obrazi orqali o‘qituvchi — inson taqdirini tubdan o‘zgartirishga qodir bo‘lgan kuch ekanligi Oltinoy taqdiri misolida ochib beriladi. Dyushenning o‘z vaqtida ko‘rsatgan matonati va daldasi Oltinoy kabi yetim qizlarning hayot yo‘lini nurli manzillarga burib yuborgani asarning asosiy g‘oyasi sifatida talqin qilinadi.Shuningdek, Dyushen obrazining bugungi kun uchun ahamiyati, uning ma’naviy merosi va o‘qituvchilik kasbining muqaddasligi falsafiy jihatdan umumlashtiriladi. Dyushen ekkan ikki tub terak va u yaratgan ilk maktab — insoniyatning jaholat ustidan qozonilgan mangu g‘alabasi ramzi ekanligi asoslanadi. Maqola o‘qituvchi obrazining badiiy kuchi va uning millat uyg‘onishidagi o‘rnini anglashga xizmat qiladi.
