ORGANIK VA ANORGANIK ERITUVCHILARNING EKSTRAKTSIYALASHGA QO’LLANILISHI EKSTRAKT MIQDORIDA TA’SIRI. TURLI NISBATLARDA OLINGAN ARALASH ERITUVCHILAR BILAN OLIB BORILGAN EKSTRAKTSIYALAR
Keywords:
Organik erituvchilar, anorganik erituvchilar, Ekstraktsiya samaradorligi, aralash erituvchilar, erituvchi nisbatlari, fenol birikmalari, flavonoidlar, antioksidant faollik, erituvchi qutbliligi, biofaol moddalar, yashil erituvchilar, suv-organik aralashmalar, ekstrakt chiqishi, sinenergetik ta’sir, salting-out effekti.Abstract
Organik erituvchilar (etanol, metanol, aseton, etil asetat va boshqalar) va anorganik erituvchilar (suv, tuzli eritmalar) tabiiy manbalardan biofaol moddalarni (fenollar, flavonoidlar, antioksidantlar, karotenoidlar va yog' kislotalari) ajratib olishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu tadqiqot organik va anorganik erituvchilarning yakkalik va aralash shakllaridagi (turli nisbatlarda, masalan, 50:50, 70:30, 80:20 suv-etanol yoki suv-aseton) ekstraktsiya samaradorligiga ta’sirini o‘rganadi. Erituvchi qutbliligi, aralash nisbatlari, harorat, vaqt va qo‘shimcha usullar (ultratovush, mikrotolqinli yordam) ekstrakt miqdorini sezilarli darajada oshirishi aniqlandi. Masalan, suv-etanol aralashmasi (50:50) yakkalik erituvchilarga nisbatan fenol va flavonoid chiqishini 20-50% ga oshiradi, chunki sinergetik ta’sir qutbli va qutbsiz birikmalarni bir vaqtning o‘zida eriydi. Organik ustunlikdagi aralashmalar (70:30) lipofil moddalarni, suv ko‘proq bo‘lganlar (30:70) esa gidrofil birikmalarni samaraliroq ajratib oladi. Anorganik komponentlar (suv yoki tuzlar) salting-out effekti orqali faza ajralishini yaxshilaydi. Natijalar farmatsevtika, oziq-ovqat, kosmetika va yashil kimyo sohasida ekologik toza, yuqori samarali ekstraktsiya usullarini ishlab chiqish uchun asos bo‘ladi. Ushbu yondashuvlar an’anaviy organik erituvchilarga (neft asosidagi) nisbatan kamroq zaharli, biologik parchalanuvchan va qayta ishlatilishi mumkin bo‘lgan alternativlarni taklif etadi, shu bilan birga chiqishni saqlab qoladi yoki oshiradi.
