SURUNKALI POLIPOZ RINOSINUSIT KASALLIGINI TASHXISLASHNING ZAMONAVIY MOLEKULYAR-GENETIK USULLARI

Abstract

Surunkali polipoz rinosinusit, ya’ni chronic rhinosinusitis with nasal polyps, kamida 12 hafta davom etadigan sinonazal simptomlar va endoskopik yoki radiologik ob’ektiv belgilar bilan tavsiflanadigan geterogen yallig‘lanish kasalligidir. Hozirgi tasavvurlarga ko‘ra, bu kasallik faqat klinik fenotip emas, balki turli molekulyar endotiplardan iborat bo‘lib, ularda T2-yallig‘lanish ko‘proq uchraydi, biroq T1, T3 va neytrofil komponentlar ham birga kelishi mumkin. Zamonaviy molekulyar-genetik diagnostika qRT-PCR asosidagi gen ekspressiyasi tahlili, SNP-genotiplash, transkriptomik klasterlash, ekzosomal mikroRNK profilingi va biomarker panellaridan foydalanishni o‘z ichiga oladi. Nazal brushing asosidagi molekulyar endotiplash va to‘qima qRT-PCR tadqiqotlari CRSwNP ichida kamida ikki xil transkripsion profil mavjudligini, ayrim gen imzolari esa kasallik og‘irligi va biologik davoga javob bilan bog‘liqligini ko‘rsatgan. TAS2R38 gen polimorfizmlari, shuningdek ayrim miRNK profillari kasallik xavfi, og‘irligi va qaytalanish bilan aloqador bo‘lishi mumkin.

Mazkur tadqiqotning maqsadi TDTU LOR bo‘limida 132 nafar bemorda surunkali polipoz rinosinusitni tashxislashda zamonaviy molekulyar-genetik usullarning amaliy ahamiyatini baholashdan iborat bo‘ldi. Model protokolda klinik-endoskopik va KT mezonlariga qo‘shimcha ravishda polip to‘qimasida IL5, IL13, POSTN, CCL26, IL33, TSLP, IFNG va IL17A genlarining qRT-PCR tahlili, periferik qonda TAS2R38 genotiplashi hamda zardob ekzosomalarida miR-141-3p, miR-3679-5p va miR-125b ekspressiyasi o‘rganildi. Modellashtirilgan natijalarga ko‘ra, T2-markerlarining oshishi, TAS2R38 AVI/AVI diplotipining og‘irroq kechish bilan bog‘liqligi va ekzosomal miRNK panelining eozinofilik fenotipni ajratishdagi yuqori diagnostik qiymati qayd etildi.