OʻZBEKISTONDA NODAVLAT NOTIJORAT TASHKILOTLAR FAOLIYATI: NAVOIY VILOYATI MISOLIDA (1995–2025-YILLAR)
Keywords:
nodavlat notijorat tashkilotlari, fuqarolik jamiyati, Oʻzbekiston, Navoiy viloyati, ijtimoiy sheriklik, huquqiy asos, jamoat tashkilotlari, ijtimoiy faollik, davlat qoʻllab-quvvatlashi, grant va subsidiyalar, hududiy rivojlanish, jamoatchilik nazorati, ijtimoiy loyihalar, institutsional rivojlanishAbstract
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) faoliyatining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va zamonaviy holati Navoiy viloyati misolida 1995–2025-yillar kesimida tahlil qilinadi. Tadqiqotda mustaqillikdan keyingi davrda fuqarolik jamiyati institutlarining shakllanishi, davlat va jamoat tashkilotlari oʻrtasidagi hamkorlik mexanizmlari, shuningdek, NNTlarning ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlardagi oʻrni va ahamiyati ilmiy asosda yoritilgan.
Maqolada 1990-yillar oxirida Oʻzbekistonda NNTlarni tashkil etish uchun yaratilgan huquqiy asoslar, xususan, “Nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisida”gi qonun va boshqa meʼyoriy-huquqiy hujjatlar tahlil qilingan. Shuningdek, 2000–2010-yillarda NNTlarning institutsional rivojlanishi, ularning faoliyat yoʻnalishlari kengayishi hamda aholining ijtimoiy muammolarini hal etishdagi ishtiroki koʻrib chiqilgan. 2010–2025-yillarda esa davlat tomonidan fuqarolik jamiyati institutlarini qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan yangi islohotlar, grantlar, subsidiyalar va ijtimoiy sheriklik mexanizmlari chuqur oʻrganilgan.
Navoiy viloyati misolida olib borilgan tahlil NNTlarning hududiy darajadagi faoliyatini yanada aniqroq yoritib beradi. Viloyatda faoliyat yuritayotgan NNTlar asosan taʼlim, sogʻliqni saqlash, xotin-qizlar va yoshlarni qoʻllab-quvvatlash, ekologiya hamda ijtimoiy himoya sohalarida ishlayotgani qayd etilgan. Shu bilan birga, ularning aholi bilan ishlash samaradorligi, mahalliy hokimiyat organlari bilan hamkorligi va loyihalarni amalga oshirish tajribalari tahlil etilgan.
Tadqiqot davomida statistik maʼlumotlar, normativ-huquqiy hujjatlar hamda ilmiy adabiyotlardan foydalanildi. Hududiy tahlil asosida Navoiy viloyatida NNTlar sonining oʻsish dinamikasi, ularning faoliyat samaradorligi va jamiyat rivojiga qoʻshgan hissasi baholandi. Ayniqsa, soʻnggi yillarda raqamli texnologiyalardan foydalanish, jamoatchilik nazoratini kuchaytirish hamda ijtimoiy loyihalarni amalga oshirishda NNTlarning roli sezilarli darajada oshgani taʼkidlandi.
Maqolada NNTlar faoliyatida mavjud muammolar ham yoritilgan. Jumladan, moliyaviy resurslar yetishmasligi, kadrlar salohiyatining yetarli emasligi, ayrim hollarda aholi bilan muloqotning sustligi kabi omillar tahlil qilingan. Shu asosda NNTlar faoliyatini yanada takomillashtirish, ularning jamiyatdagi rolini oshirish boʻyicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
